GÜNCEL    EKONOMİ    EĞİTİM-KÜLTÜR-SANAT    YAŞAM - SAĞLIK    SPOR    ANALİZ    İHALELER
Foto Galeri Video Galeri Kırgızistan Kırgız Medyasından Künye

Orta Asya’daki buzulların zamansız erimesi ne anlama geliyor?

Orta Asya’daki buzulların zamansız erimesi ne anlama geliyor?
20 Kasım 2014, 14:30
Kırgız Medyasından
0 Yorum
Bu haber 2236 defa okunmuştur.
Facebook  Twitter 

Tacikistan’da geçtiğimiz günlerde “Buzulların erimesinin Orta Asya ülkelerine ve sınır aşan su havzalarına etkisi” adlı uluslar arası bir toplantı yapıldı.

Orta Asya ülkelerinin yanı sıra Afganistan ile Birleşmiş Milletlerin bölge temsilcileri ve uluslar arası uzmanların katıldığı toplantının sonuçları hiç de iç açıcı değil.

Dünya genelinde yaşanan iklim değişiklilikleri Orta Asya’nın su havzalarının temelini oluşturan, daha açık bir ifadeyle suyun başını tutan Tacikistan ile Kırgızistan’daki buzullardaki yoğun erime Sır-Derya ile Amu Derya ırmaklarındaki suyun yüzde 10 ile 30 arasında değişmesine yol açtı. Aral Gölünü besleyen Sır Derya ırmağının sularının, geçtiği ülkelerde ihtiyacın dışında yüzde 30’dan fazlasının el konulması ise dünyanın en büyük çevre felaketlerinden birine sahne olan Aral’da, felaketin daha da büyümesine yol açıyor.  Gölün kurumasıyla ortaya çıkan tuz bulutları, rüzgârın etkisiyle Tanrı Dağları ve Pamir Dağlarının buzullarına kadar ulaşarak, buzulların hızla erimesini adeta alkışlıyor.

Tacikistan Enerji ve Su Kaynakları Bakan Yardımcısı Sulton Rahimzade bu yüzden, Sır Derya’nın Orta Asya ülkelerinin su ihtiyacını karşılayamaz durumda olduğunu belirterek, bu durumun “ yakın gelecekte Orta Asya’da su dalaşı çıkmayacağına garanti vermesini zorlaştırdığı” uyarısında bulunuyor.

Taciksitan’da yapılan toplantının amacı da ortaya çıkan olumsuz durumdan kurtulma çarelerini araştırmak, bu duruma uyum sağlamanın yollarını bulmak. Sulton Rahimzade, buzulların erimesini önlemek için tüm tedbirleri almaya çalıştıklarını dile getirirken, “Tacikistan’da iklim değişikliğiyle ilgili üçüncü bildirinin hazırlandığını söylüyor. Ortak hareketle uyum yollarının bulunması, iklim değişikliğine hazır olunması gerektiğini vurguluyor.  Yani bu ülke iklim değişiklikleri nedeniyle buzulların erimesi sorununu Tacik halkıyla paylaşmış ve sorunu önlemek için çareler aramaya başlamış.

Birleşmiş Milletler temsilcisi Fedor Klimçuk ise, iklim değişikliğinin Orta Asya ülkelerini derinden etkileyeceğini belirterek, “buzulların erimesi enerji ve gıda sıkıntısına yol açacak, bölgenin istikrarlı gelişmesine engel olacak” diyor. Orta Asya’da çevre koruma konusunda karşılıklı işbirliğini artırmak için büyük potansiyel bulunduğunu dile getiren Klimçuk, iklim değişikliği sorununda hiçbir ülkenin tek başına karşı koyamayacağını vurguluyor.

Özbekistan temsilcisi Muhammadcan Hocayev de 2000 yılından bu yana Tacikistan ile Kırgızistan’daki buzulların durumuna yönelik havadan araştırma yapılmadığını, hava haritasının çıkarılmadığını söyledi.

Özbekistan, Sır Derya ile Amu Derya ırmaklarının ana kullanıcısı. “Su” deyince “cinleri tepesine çıkan”, onu siyasi silaha dönüştürerek, “Kırgızistan Kambar Ata-2 hidroelektrik santralini kurarsa, komalık oluruz” diye sürekli ağlayan bir ülke. Diğer ülkelerin ilmi kuruluşları iklim değişiklikleri konunda hiçbir şey söyleyemezken, Özbekistan Hidrometeorolji İdaresi, 2050 yılında su kaynaklarının Amu Derya’da yüzde 10-15, Sır Derya’da yüzde 2-2,5 azalacağının hesabını dahi çıkarmış.

Aslında siyasi renk verilmemesi halinde Kırgızistan ile Tacikistan dağlarındaki buzulların durumunun havadan tespiti şart. Zira bu tür ilmi araştırma öncelikle durumun iyi anlaşılmasını sağlar. Ancak böyle bir çalışma büyük bir maliyet. Kırgızistan ve Tacikistan’ın böyle bir çalışmayı ortaklaşa dahi yürütecek güce sahip değil. Toplantıda, böylesi bir çalışmaya 13 ülkenin ilgi gösterdiği aktarıldı.

Orta Asya buzullarıyla ilgili ilk araştırmalar 1928-1933 yıllarında Sovyet ve Alman bilim adamları tarafından yapılırken, ikinci çalışma 1950’de Sovyet bilim adamları tarafından gerçekleştirildi.

Tacikistan, su kaynakları açısından Orta Asya’da ilk sırada yer alıyor. İkinci sırada ise Kırgızistan bulunuyor. Diğer bir ifadeyle Tacikistan ve Kırgızistan, orta Asya’daki suyun başını tutan ülkeler. Ancak Orta Asya’daki su havzalarının yüzde 80’ini bu iki ülke elinde bulundurmasına rağmen, bu sulardan asıl yararlananlar Özbekistan, Türkmenistan ve Kazakistan.

İlmi araştırmalara göre son on yıllarda yaşanan iklim değişiklikleri Tacikistan ve Kırgızistan’daki buzul rezervleri bir hayli azaldı.

Tacik bakan yardımcısı Rahimzade’nin açıklamasına göre ülkesinde 8450 kilometrekare alana sahip 1400 buzul bulunurken bunun 1000’e yakınına son on yıllarda veda etmek zorunda kaldılar. Diğer bir ifadeyle Tacikistan’da 1957’den bu yana buzulların yüzde 25’i yok oldu. Bu ülkede bulunan Orta Asya’nın en büyük buzulu olan Fedeçenko Buzulu’nun bir kilometresi yok olurken, buzulda da 50 metrelik incelme yaşandı.

Tacikler, 2009 yılında bu konuyu BM’de gündeme getirdiklerini ama dünya kamuoyunun buna ilgi göstermediğini belirtiyor.

Kırgızistan’a baktığımızda ise, ülke topraklarının yüzde 4.1 ‘ini buzullar oluşturuyor. 1960’lı yıllarda toplam alanı 8 bin 77 kilometrekare alanı kaplayan 8 bin 208 buzulla kaplanmış. Bu, orta Asya’daki buzulların yüzde 45’ini oluşturuyor. Ancak iklim değişiklikleri yüzünden yakın gelecekte (ki bu 2025 yılı olarak telaffuz ediliyor) buzulların yüzde 30 ile 40’lik kısmını kaybetme, su rezervlerinde de yüzde 25 ile 35 arasında azalma yaşanma ihtimalinden söz ediliyor. Günümüzde bizim su rezervlerinin yüzde 75’inden komşularımız Kazakistan, Özbekistan ve Çin yararlanıyor.

Bu şartlar altında Kırgızistan, kendi su rezervlerinden maksimum yarar sağlamak için ne tür adımlar atabilir?

Elbette öncelikle büyük hidroelektrik santralleri, ilaveten de küçük hidroelektrik santralleri kurmalı. Böyle enerjisinden yararlanırken, toplanan suyu tarımda kullanarak ikinci bir yarar sağlama yolu açılacak.

Irmaklarımızın komşulara akışını kontrol altına almak için barajların kurulması şart. Doğru, bağımsızlık yıllarımızda baraj yapmak bir yana, bir okul dahi yapamadığımız günlerimiz oldu. Halen Kırgızistan genelinde, eski Sovyet “babamız”ın kurduğu 13 barajdan yararlanıyoruz.  

Bu yıl yaşanan kuraklıkta bu barajlar hayatımızı kurtardı. Yaz döneminde bir damla yağmur yağmadı. Bu yüzden barajlara akın ettik. Özbekistan’ın ise gökten yağmur yağmasını beklemeyip, bizden giden Narın ırmağına kurduğu barajlarda suyu toplayarak, fazlasını Sır Derya’ya gönderdiğini iyi biliyoruz.

Yaşadığımız kuraklık yüzünden Toktogul barajı dolmadı, hepimizi düşünceye sevketti, enerji krizine yol açtı. Cumhurbaşkanımız Almazbek Atambayev, komşulardan elektrik alma derdine düştü. Bununla birlikte “Toktogul barajından komşulara su satılıyor” iddiaları sürekli dillendiriliyor. Bu tür iddiaları ortadan kaldırmak için olsa gerek, yakın geçmişte Toktogul barajına kameralar yerleştirildi. Ancak kameraların iki gün çalıştıktan sonra “yorulduğu” söylentileri çıktı.

Sonuç olarak iklim değişiklikleri su rezervlerimizden, basit bir ifadeyle bir damla sudan verimli faydalanma çağrısı yapmamız gerek gibi. Durum onu gösteriyor… Başka çare yok… Buzullarımız ise hızla eriyor… Bunun sonucu ise Orta Asya’da, yeri gelirse küresel anlamda “su direniş”lerini ortaya çıkaracaktır.

Temirbek Alımbekov

http://kyrgyzkabar.kg/news/view/id/10379

Bu haber 2236 defa okunmuştur.

Facebook  Twitter  Google  StubmleUpon 

Kırgız Medyasından  KATEGORİSİNDEN HABERLER

Küresel kriz Kırgız ekonomisini nasıl etkiliyor?

Küresel kriz Kırgız ekonomisini nasıl etkiliyor? Ekonomik devler olarak adlandırılan ülkelerdeki kriz, bilhassa petrol fiyatlarındaki aşırı düşüş, enerji kaynakları...

“Türkiye-Rusya krizinde tedbirli olmalıyız”

“Türkiye-Rusya krizinde tedbirli olmalıyız” Canı Agım gazetesinin 4 Aralık tarihli sayısında, Suriye'de hava operasyonlarına katılan ve Türkiye'nin hav...

Türkiye ile Rusya arasında kalan Kırgızistan

Türkiye ile Rusya arasında kalan Kırgızistan Türk Hava Kuvvetlerinin 24 Kasımda Rusya'ya ait SU-24 savaş uçağını düşürmesinin ardından Kırgızistan, tek tara...

Hanefi mezhebinin Kırgızların hayatındaki yeri

Hanefi mezhebinin Kırgızların hayatındaki yeri 712-714 yılları arasında Kırgızistan'ın güneyinden Kateybe İbn-i Müslim liderliğinde İslam dini topraklarımızda...

Atambayev üç yılda ne yaptı?

Atambayev  üç yılda ne yaptı? İktidardakilerin yaptıklarını her zaman tarih değerlendirir. Atamabayev’in üç yılında üç önemli iş yaptığını görebi...

Askeri üs sonrası Bişkek-Washington ilişkileri

Askeri üs sonrası Bişkek-Washington ilişkileri Farklı uzmanlı Manas Havaalanındaki Gansi Hava Üssünden çıkarılmasının ABD ile Kırgızistan arasındaki ilişkilerin b...

Gümrük Birliği, eski Sovyetler değil

Gümrük Birliği, eski Sovyetler değil Kırgızistan’ın Gümrük Birliğine (GB) giriş kararı geçtiğimiz Mayıs ayında Astana’da kabul edildi. GB’nin temeli Rus...

“Gümrük Brliği için acele etmemeliyiz”

“Gümrük Brliği için acele etmemeliyiz” Uzun vadeli baktığımızda Gümrük Birliği 20 yıl sonra ortadan kalkacak. Herkes Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) ile eşit v...

“Kırgızistan, sistematik krizin eşiğinde”

“Kırgızistan, sistematik krizin eşiğinde” Kırgızistan’daki muhalif isimlerden, milletvekili Akılbek Caparov, Kırgızistan’ı yakın bir sürede sistematik bir kr...
Özer RAVANOĞLU Özer RAVANOĞLU
MANAS İLAHİYAT FAKÜLTESİ ve TATBİKAT CAMİİ
Nurettin AKSU Nurettin AKSU
Kırgız sanat dünyası acı bir yılı geride bıraktı

  •  
  •  
  •  

  • Bugün haber eklenmedi.

  • Son 7 gün haber eklenmedi.

  • Bu ay haber eklenmedi.

Tüm videolar

  Atambayev'den klip
 

Atambayev'den kl

İzlenme:964

   
  Bir Zamanlar Ankara'da
 

Bir Zamanlar Ankara&

İzlenme:1944

   
  Büyük Manasçı Sayakbay Karaliyev
 

Büyük Manasçı Sayakb

İzlenme:2090

   
  Yetenek Sizsiniz 2014 / Atai Omurzakov ve Tumar KR
 

Yetenek Sizsiniz 201

İzlenme:3308

   

Tüm fotoğraflar

  TALAS
 

TALAS

İzlenme:0

   
  BATKEN
 

BATKEN

İzlenme:0

   
  SON KÖL
 

SON KÖL

İzlenme:0

   
  KIRGIZİSTAN'DAN
 

KIRGIZİSTAN'DAN

İzlenme:0

   

ANKET

Örnek Anket?



Tüm Anketler

Döviz Kurları

HAVA DURUMU