GÜNCEL    EKONOMİ    EĞİTİM-KÜLTÜR-SANAT    YAŞAM - SAĞLIK    SPOR    ANALİZ    İHALELER
Foto Galeri Video Galeri Kırgızistan Kırgız Medyasından Künye

Kırgız Türklerinde evlilik ve buna bağlı inanışlar (IV)

Kırgız Türklerinde evlilik ve buna bağlı inanışlar (IV)
28 Aralık 2014, 10:26
KONUK KALEMLER
0 Yorum
Bu haber 2820 defa okunmuştur.
Facebook  Twitter 

Dini Nikâh

Günümüzde Kırgızlar hem dinî hem de resmî nikâh kıyarlar. Kırgızlar için dinî nikâh çok önemlidir. Çünkü dinî nikâhın özel duaları vardır, yeni evli çiftlere kelime–i şahadet söyletirler. İmam, nikâh kıyarken evli çifte bir kâseye doldurulan su içirir. Su içmenin temelinde çok eski Türk inanışının izleri vardır. Çünkü eskiden su içme yolu ile yapılan ant ve yeminlerin uygulandığını biliyoruz (Ögel 1995:316). Günümüzde de yeni evlenenler aynı tastan su içerek birbirlerine karşı ant içmiş olurlar. İmam nikâhı kıyılırken yeni evli çiftin yanında şahit olarak onların arkadaşları, akrabaları bulunur. Bunun yanı sıra yeni evli çifte vekil baba, vekil ana tayın edilir. Vekil ana, vekil baba olarak orta yaşlarında çoluk çocuk sahibi olan, halka sözü geçen, halk tarafından saygı gören, tecrübeli, sabırlı ailelerden seçilir. Vekil baba ile vekil anne oğlanın ailesi tarafından seçilir. Bu uygulama aynı zamanda aile dostluğunu da pekiştirir. Gelin vekil baba ile vekil anneyi kendine çok yakın görür, onlar da gelini kendi kızları gibi görür, yeri gelince nasihatte bulunurlar. Bundan dolayı Kırgızlarda çok yaygın olan:

“Ökül ene öz enem, “Vekil anam öz anam,

Ölsö ölsün kayın enem” Ölürse ölsün kayın anam” (Akmataliev 2011: 39)

denilen söz hayatın ta kendisinden alınmıştır. Vekil ana ile vekil baba yeni evli çiftlere “enci” (pay) verirler. Bu genelde büyük baş hayvanların yavrularından oluşur.

Ceñe Cuurkan

Evlilikten birkaç gün sonra gelinin yenge ve kız kardeşlerinden üç veya dört kişi damat evine gelir. Damat evine gelmelerinin maksadı gelinin giysilerini ve “cene cuurkan” getirmektir. “Cene cuurkan” – kızın ailesi tarafından kızı ve damadı için özel olarak hazırlanmış yorgan ve yastıktır. Bunları damat evine yenge götürdüğü için Kırgızlar “cene cuurkan” (yenge yorgan) derler. İlk kez damat evine gelen kızın yenge ve kız kardeşleri iyi karşılanır, kurban kesilir, genelde bir gece misafir edilir. Ertesi gün yenge ve ablalar giderken kız evden çıkmaz, gelini kendi odasına oturtur ve elbisesinin eteğini balta ile bastırırlar. Gelinin elbisesinin eteğinin balta ile bastırılması geleneksel Türk inancındaki demirin önemi ile ilgili olmalıdır. Eşler arasında sağlam, kuvvetli bir evliliğin sürmesi, gelinin hayatının sonuna kadar koca evinde kalması dileğiyle yapılan bir gelenektir. Çünkü bu pratik beşik toyunda da yapılmaktadır. Çocuğu ilk kez beşiğe belemeden önce beşiğin üzerinde baltanın sallanması, çocuğun kuvvetli ve cesur olması dileğiyle ilgilidir.

Kırgızlar yeni gelen geline iyi davranırlar, onun yabancı bir eve alışması için ellerinden geleni yaparlar. Kırgızlar arasında söylenen “Kelin caman emes, kelgen ceri caman” (Gelin kötü değil, geldiği yer kötü) denilmemesi için dikkat ederler. Gelin de kayınlarına karşı saygılı olur, sabah erkenden kalkar, evdekileri selamlar ve sofra hazırlar.

Otko Kirgizüü

Kırgızlarda evlilikle yakından ilgili geleneklerden biri de “Otko Kirgizüü” geleneğidir.

“Otko kirgizüü” millî bir âdet olup, yeni gelini erkeğin akrabaları ile tanıştırma amacıyla yapılmaktadır. Böylece damadın bütün akrabaları yeni gelin ile kocasını evlerine yemeğe davet ederler ve bundan sonra gelin o ocağa akraba sayılarak gelip gitmesi sağlanır. Bu durumda Kırgızlarda bir erkeğin üç yurdu olur: Ata curt (ata yurt), Tayake curt (dayı yurt) ve Kayın yurt (kayın yurt).

Kırgızlar evli kızını büyük bir neden olmadan ayırmazlar. Kızı boşanan aile “dua bozdu, belaya rastlar” düşüncesiyle halk tarafından hoş karşılanmaz (El Adabiyatı Serisi 2003:53). Bundan dolayı Kırgızlar boşanmaktan, ayrılmaktan çok korkarlar. Ancak kadının kocası ölürse, tekrar evlendirilecek yakını olmazsa kadın serbest sayılır.

Evliliğe Dayalı Akrabalık Terimleri

Kuda – Dünür. Erkekler için söylenir.

Kudagıy – Dünür. Kadınlar için söylenir.

Kudaça – Dünür. Evlenen çiften büyük olan ablalar için söylenir.

Kayın ata – Kayın baba

Kayın ene – Kaynana

Küyöö – Koca

Ayal – Karı

Kayın aga – Kayın birader. Ancak evlenen çiftin büyüğü

Kayın ece – Görümce. Ancak evlenenlerden büyük

Kayın ini – Kayın birader. Gelin ve damadın küçükleri

Kayın siñdi – Görümce. Gelinin kocasından küçük olan kız kardeş.

Kelin - Gelin

Küyöö bala – Damat

Ceñe – Yenge

Cezde – Enişte

Abısın – Elti

Baldız – Baldız

Baca – Bacanak

Sonuç

Bu çalışmaya bakarak Kırgızların tarihlerine, kültürlerine, gelenek ve göreneklerine önem verdiklerini, milli değerlerini baskılara rağmen koruduklarını söyleyebiliriz. Evlilik törenlerindeki uygulamalarla beraber diğer geçiş dönemleri olan ölüm, doğum törenlerinde yapılan uygulamalar Kırgızların köklü bir kültüre sahip olduklarını göstermektedir.

Böylece Kırgızların gelenek ve göreneklerinde İslam Dininin yanı sıra Geleneksel Türk Dininin inançlarının da izlerini taşımaktadır. Çalışmamızda da anlaşıldığı üzere Kırgızlar, aile kurumuna çok eskiden beri önem vermişler ve babanın kurduğu, annenin yaktığı ocağı söndürmeden devam ettirmek için evlenmenin şart olduğunu düşünmüşlerdir.

Kırgızlardaki “baba ocağını tüttürme” inancı bize eskilerdeki “ataerkil” döneme kadar götürmektedir. Kırgızlarda çeşitli evlilik türleri görülmesine rağmen en makbul olan ve Sovyetlerin dağılmasıyla beraber tekrar canlanan evlilik türü dünürcü giderek kızı almaktır.

Genel olarak baktığımızda evlilik ile ilgili uygulamalarda Anadolu ile Kırgızistan arasında benzerlikler görülmektedir. Bu benzerliklerden yola çıkarak Kırgızlar ile Anadolu Türklerinin aynı kökten geldiğini bir kere daha söyleyebiliriz.

Dr. Mayramgül DIYKANBAYEVA

Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi

KAYNAKÇA

ABDULDAEV, E, İSAEV, D. Kırgız Tilinin Tüşündürmö Sözdügü, Frunze: Mektep Yayınları, 1969.

ABRAMZON, S. M. “Kirgizı i İh Etnogenetiçeskie i İstorik-Kulturnıe Svyazı. Leningrad: Nauka Yayınları, 1971.

ABRAMZON, S. M. Kırgızdardın cana Kırgızstandın Etnografyalık Tarıhıy Bulaktarı, Bişkek: Fond – Soros Yayınları, 1999.

AKMATALİEV, A. Kırgızdın Köönörbös Döölöttörü I. Bişkek: Şam Yayınları, 2000.

AKMATALİEV, A. Kırgızdın Köönörbös Döölöttörü, II. Bişkek: Şam Yayınları, 2011.

AKMATALİEV, A. Baba Saltı, Ene Adebi. Bişkek: Şam Yayınları, 1993.

AKMATALİEV, A. Kırgız Folkloru ve Tarihi Kahramanlar, Ankara: AKM Yayınları, 2001.

ALIMBEKOV, A. Kırgız Etnopedogogikası, C. I. Bişkek: Kırgızstan Yayınları, 1996.

BALAMAN, A. R. Evlilik Akrabalık Türleri, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 2002.

BİÇURİN, N. Sobraniye Svedeniy o Narodah, Obitavşih i Sredney Azii v DrevniyeVremena, Leningrad: Moskva AN SSSR Yayınları, 1950.

BORATAV, P. N. 100 Soruda Türk Folkloru, İstanbul: Gerçek Yayınları, 1994.

CUSUPOV, K. Kırgızdar. Bişkek: Kırgızstan Yayınları, 1991.

El ADABİYATI Serisi, C. 29, Bişkek: Şam Yayınları, 2003.

El ADABİYATI Serisi, C. 3, Bişkek: Şam Yayınları, 1997.

ERGİN, M. Dede Korkut Kitabı, C. I. Ankara: TDK Yayınları, 1964.

İBRAGİMOV, M. Kırgız Makal – Ilakap, Uçkul Sözdörü. Karabalta: Salam Yayınları, 2005.

İNAN, A. Tarihte ve Bugün Şamanizm, Makaleler ve Araştırmalar, Ankara: TDK Yayınları, 1972.

KASIMBEKOV. T. Sıngan Kılıç, Bişkek: Kırgızstan Yayınları, 1998.

KIRGIZ ADABİYATININ TARIHI, C I. Bişkek: Şam Yayınları, 2004.

KIRGIZ ADABİYATININ TARIHI, C. II. Bişkek: Şam Yayınları, 2004.

KIRGIZ ADABİYATININ TARIHI, C. III. Bişkek: Şam Yayınları, 2004.

MANAS. 1. Kitep. Frunze: Kırgızstan Yayınları, 1984.

NACİYE. Y. Manas Destanı ve Kırgız Kültürü İle İlgili Tespit ve Tahliller. Ankara: TDK Yayınları, 1995.

ÖGEL, B.Türk Mitolojisi. C. II. Ankara, TTK Yayınları, 1995, s. 316.

ÖRNEK, S.V. Türk Halk Bilimi, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1995.

POLAT, K. Beşikten Mezara Kırgız Türkeri’nde Gelenek ve İnanışlar. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2005.

RADLOFF, W. Proben, c. V. Sankt – Peterburg,1885.

SEMETEY. I. Kitep. Bişkek: Şam Yayınları, 1995.

SEMETEY. II. Kitep. Bişkek: Şam Yayınları, 1995.

SEMETEY. III. Kitep. Bişkek: Şam Yayınları, 1995.

TABIŞALİYEVA, A. Otrajeniye vo Vremeni. Bişkek: Kırgızstan Yayınlar,1998.

TURKMENSKO – RUSSKİY SLOVAR. Moskva: Sovetskaya Ensklopediya Yayınları, 1968.

Bu haber 2820 defa okunmuştur.

Facebook  Twitter  Google  StubmleUpon 

KONUK KALEMLER  KATEGORİSİNDEN HABERLER

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (5)

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (5) Asya halklarından biri olan Kırgız toplumu arasında İslamiyet’in Sufizm yoluyla yayıldığı bilinmektedir. Kırgızlar ...

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (4)

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (4) Asya halklarından biri olan Kırgız toplumu arasında İslamiyet’in Sufizm yoluyla yayıldığı bilinmektedir. Kırgızlar ...

EVRAZES’e giriş kemer sıkmaya götürdü

EVRAZES’e giriş kemer sıkmaya götürdü Rusya’nın ekonomik problemleri, EVRAZES’ten büyük ekonomik beklentileri olan Kırgızistanlıların bu beklentilerini b...

Gümrük Birliği’ndeki Kırgız işgücü

Gümrük Birliği’ndeki Kırgız işgücü Tahminlere göre her on Kırgızistan vatandaşından birisi Rusya’da ekmek peşinde koşuyor. 6 milyon nüfusun 550 bini R...

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (3)

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (3) Asya halklarından biri olan Kırgız toplumu arasında İslamiyet’in Sufizm yoluyla yayıldığı bilinmektedir. Kırgızlar ...

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (2)

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (2) Asya halklarından biri olan Kırgız toplumu arasında İslamiyet’in Sufizm yoluyla yayıldığı bilinmektedir. Kırgızlar ...

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (1)

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (1) Asya halklarından biri olan Kırgız toplumu arasında İslamiyet’in Sufizm yoluyla yayıldığı bilinmektedir. Kırgızlar ...

Kardeşin, kardeşe çelme takması kardeşi üzer

Kardeşin, kardeşe çelme takması kardeşi üzer Şu husus bilinmelidir ki Türk(iye) kamuoyu; Eski Sovyetler Birliği üyesi Türk Devlet ve Topluluklarından bu olay so...

Türkiye-Rusya krizinde Kırgızistan nerede olmalı?

Türkiye-Rusya krizinde Kırgızistan nerede olmalı? Bizim için iki dost ülkenin, birbirinin saçlarına yapışmış iki insan gibi bir halde iken, Cumhurbaşkanımızın bir ta...
Özer RAVANOĞLU Özer RAVANOĞLU
MANAS İLAHİYAT FAKÜLTESİ ve TATBİKAT CAMİİ
Nurettin AKSU Nurettin AKSU
Kırgız sanat dünyası acı bir yılı geride bıraktı

  •  
  •  
  •  

  • Bugün haber eklenmedi.

  • Son 7 gün haber eklenmedi.

  • Bu ay haber eklenmedi.

Tüm videolar

  Atambayev'den klip
 

Atambayev'den kl

İzlenme:964

   
  Bir Zamanlar Ankara'da
 

Bir Zamanlar Ankara&

İzlenme:1944

   
  Büyük Manasçı Sayakbay Karaliyev
 

Büyük Manasçı Sayakb

İzlenme:2090

   
  Yetenek Sizsiniz 2014 / Atai Omurzakov ve Tumar KR
 

Yetenek Sizsiniz 201

İzlenme:3308

   

Tüm fotoğraflar

  TALAS
 

TALAS

İzlenme:0

   
  BATKEN
 

BATKEN

İzlenme:0

   
  SON KÖL
 

SON KÖL

İzlenme:0

   
  KIRGIZİSTAN'DAN
 

KIRGIZİSTAN'DAN

İzlenme:0

   

ANKET

Örnek Anket?



Tüm Anketler

Döviz Kurları

HAVA DURUMU