GÜNCEL    EKONOMİ    EĞİTİM-KÜLTÜR-SANAT    YAŞAM - SAĞLIK    SPOR    ANALİZ    İHALELER
Foto Galeri Video Galeri Kırgızistan Kırgız Medyasından Künye

Kırgız Konar Göçerlerinde Kasaplık Geleneği: At Kesme Âdeti (II)

Kırgız Konar Göçerlerinde Kasaplık Geleneği: At Kesme Âdeti (II)
30 Aralık 2014, 16:11
KONUK KALEMLER
0 Yorum
Bu haber 1364 defa okunmuştur.
Facebook  Twitter 

Hayvan eti halk arasında çoğu zaman haşlanarak pişirilir. Bu durumda etin kazan içinde haşlanarak pişirilmesi anlamında kazan asuu (kazan asmak) veya et saluu (eti kazana koyma) denir. Kazan asuuda pişirilecek et parçaları misafirlerin veya evde bulunanların sayısına göre olur ve etler tay kazan18 ve çoñ kazan adını alan büyük kazanlarda haşlanarak pişirilir. Etin pişirilmesi zor bir iş değildir. Evde hizmet eden gençler veya gelinler diğer işlerini yürütürlerken de eti pişirebilirler; ancak kazandaki et ilk kaynamaya çıktığında suyun üzerinde çiy köbük (çiğ köpük) adı verilen kirli bir köpük tabakası oluşur. Bu köpüğün dağıtılmadan hemen alınması gerekir. Yoksa çiğ köpük yemeğin içine dağılır ve misafirlere sunulacak et parçalarının üzerine yapışır. Böyle olması da hiç iyi karşılanmaz, hatta çok ayıp sayılır.19

Et piştikten sonra büyük tabaklara konularak sofraya getirilmesi, belli bir tertip çerçevesinde misafirlere ikramı ve yenilmesi de dikkate değer bir husustur. Et, geleneğe uygun olarak el ile kesildiği, doğrandığı ve yenildiği için, sofra ortaya gelmeden önce oturdukları yerde misafirlerin ellerini yıkamalarına imkân sağlanır. Bu âdete kolgo suu kuyuu (ele su dökmek) denir. Kolgo suu koyuuda, sol elinde leğen, sağ elinde ibrik tutan ve bir omuzuna da suuluk denilen havlu asan bir erkek çocuk, kapıdan içeri girer, kadınların oturduğu sol taraftan başlayarak herkesin eline sıra ile su dökerek dolaşır. Çocuk, oturanların hepsinin elini yıkamasına yardımcı olduktan sonra konuklar, ömürüñ uzun bolsun! (ömrün uzun olsun!), er uul bol balam! (erlik eden oğul ol, yavrum!) veya el keregine caragan azamat bol! (halk için hizmet eden yiğit ol!) diye çeşitli dualar ederek ona teşekkür ederler.20

Çocuk, konukların hepsini dolaştıktan sonra ortaya dastorkon adı verilen sofra getirilir ve arkasından da birkaç yiğit, pişmiş etlerin konulduğu büyük tabakları getirip sofranın kapıya yakın olan kenarına bırakır. Tabaklardaki etlerin parçalanarak misafirlere ve bilhassa tör olarak adlandırılan başköşede oturan kişilere sunulması orada bulunan ve yaşça daha genç olanların görevidir. Kapıya yakın oturan genç erkeklerin biri eline bıçak alarak sofraya getirilmiş etleri et casoo (et parçalarını düzenli bir şekilde ayarlama) işleminden geçirir.21 Et casoo işleminde cilik denilen kemik parçalarından küçük bir miktar et parçası kesilerek alınır. Sonra da tabak casoo işlemine geçilir. Tabak casoo demek, misafirlere ikram edilecek büyük tabak içindeki etleri belli kurallar çerçevesinde gereken ölçü ve şekilde tabaklar içerisine yerleştirmektir. Bu işlemi de sofranın kapıya yakın kenarında oturan yiğitlerden biri yapar. Tabak casoo işinde ustukan adı verilen kemik parçaları, büyük ve yayvan bir tabağa misafirlere tabak ile sunulduğu zaman kolay alınabilecek bir şekilde yerleştirilir. Hazırlanan bu tabağa bir tabak et adı verilir. Söz konusu bir tabak et 10 kişilik bir gruba sunulur ve içinde değişmez olarak cambaşın bir başı (cambaşın bir başı), küñ cilik (küñ cilikin bir yarısı), 1 adet uzun arka, 1 adet kanat arka, 1 adet tıştuu kabırga, 1 adet kara kabırga ve ustukan yerine verilebilecek olan küçük et parçaları bulunur. Bu tabak casoo âdeti, yüzlerce davetlinin geldiği aş ve toy gibi büyük merasimlerde daha çok yapılır.22

Tabak casoo işinin bitmesi ve gerekli sofra malzemelerinin hazırlanmasından sonra etle dolu olan tabağın misafirlere sunumu anlamındaki tabak tartuu işlemine geçilir.23 Bu görev de yine gençlere düşer. Tabak tartuuda, sakalduu erkekke (sakallı erkek veya saygın erkeğe) uça ve sakalduu ayalga (saygın kadına) da sübö ikram edilir. Sübö ve uça alan saygın kimseler o et parçalarını tek başlarına yemezler, önce kendileri ooz tiyişet (tadına bakarlar) ve daha sonra âdet gereği et parçalarının üzerinden dilimler hâlinde yağlı kısımları kesip alır ve tuuragan ete24 karıştırılmak üzere ortaya verirler.25

Etin yenildiği veya ikram için hazırlandığı esnada başköşede oturan saygın kimseler herkesin duyabileceği bir sesle sohbet ederler. Gençler, büyüklerin sohbetlerine katılmaz, onlar sadece sofra üzerindeki yapılması gereken işlerle uğraşırlar. Gençlerin görevi büyüklere hizmet etmektir; zira gerek hayvanların kesimi, pişirilmesi, sofraların düzenlenmesi ve gerekse diğer birçok işleri gençlerin kendi başlarına yapmaları gelenektir. Evin en saygın yerlerine oturan, saygı gören ve sofraya gelen etin en leziz yerlerini yiyenler büyüklerdir. Çünkü onlar da gençken gereken hizmetleri görmüşlerdir. Onun için Caş kelse işke, karı kelse aşka (Genç iken işe, yaşlandığında aşa) derler.26

Yemekler yendikten sonra sofralar yine kapıya yakın oturan gençlerin yardımı ile ortadan alınır ve kolgo suu kuyuu âdeti tekrar yapılır. Bu işlemde aynı çocuk elinde leğen, ibrik ve omuzundaki suuluk ile girer ve bu sefer de sağ taraftan veya erkeklerin oturduğu er caktan başlayarak herkesin eline sıra ile su döker. Çocuğun ele su dökmesinden sonra ev sahibi çocuklarını getirerek evdekilerin iyi dualarını almaya hazırlanır. Zira bu gibi et yeme işleminden sonra evde misafir olanlar ev sahiplerine ve evin çocuklarına iyi dualar etmek âdettir. Onun için ev sahibi çocuklarını misafirlerin önüne koyar ve başköşede oturan en saygın erkeğin veya kadının sözlü olarak iyi duaları dile getirirken herkes ile beraber ellerini yayarak dua ederler. Halk arasında duaya inanılır ve yaşlıların hayır dualarının kabul

olacağına inanılır. Bugün hâlâ halk arasında yaygın olarak söylenen Bata menen er kögöröt, Camgır menen cer kögöröt (İyi dua ile er yetişir, yağmur ile yer yetişir) ifadesi bunun en iyi göstergesidir.

 

18 Tay kazan, haşlanarak et pişirme işinde, bir tay (bir yaşını doldurmuş yavru at) etinin tamamının sığdığı kazan.

19 A. Akmataliev, Baba Saltı, Ene Adebi, Frunze Basımevi, Bişkek 1993, s. 16.

20 Isak Oğlu Zarılbek’in anlattıklarından.

21 A. Akmataliev, age., s. 17.30

22 Isak Oğlu Zarılbek’in anlattıklarından.

23 A. Akmataliev, age., s. 17.

24 Tuuragan et, Kırgız mutfağının en değerli ve saygın yemeği olan beş barmakın bir diğer adıdır.

25 S. Abramzon, age., s. 158.

26 Isak Oğlu Zarılbek’in anlattıklarından.

Baktıbek İsakov

Kırgızistan Türkiye Manas Üniversitesi

Bu haber 1364 defa okunmuştur.

Facebook  Twitter  Google  StubmleUpon 

KONUK KALEMLER  KATEGORİSİNDEN HABERLER

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (5)

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (5) Asya halklarından biri olan Kırgız toplumu arasında İslamiyet’in Sufizm yoluyla yayıldığı bilinmektedir. Kırgızlar ...

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (4)

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (4) Asya halklarından biri olan Kırgız toplumu arasında İslamiyet’in Sufizm yoluyla yayıldığı bilinmektedir. Kırgızlar ...

EVRAZES’e giriş kemer sıkmaya götürdü

EVRAZES’e giriş kemer sıkmaya götürdü Rusya’nın ekonomik problemleri, EVRAZES’ten büyük ekonomik beklentileri olan Kırgızistanlıların bu beklentilerini b...

Gümrük Birliği’ndeki Kırgız işgücü

Gümrük Birliği’ndeki Kırgız işgücü Tahminlere göre her on Kırgızistan vatandaşından birisi Rusya’da ekmek peşinde koşuyor. 6 milyon nüfusun 550 bini R...

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (3)

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (3) Asya halklarından biri olan Kırgız toplumu arasında İslamiyet’in Sufizm yoluyla yayıldığı bilinmektedir. Kırgızlar ...

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (2)

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (2) Asya halklarından biri olan Kırgız toplumu arasında İslamiyet’in Sufizm yoluyla yayıldığı bilinmektedir. Kırgızlar ...

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (1)

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (1) Asya halklarından biri olan Kırgız toplumu arasında İslamiyet’in Sufizm yoluyla yayıldığı bilinmektedir. Kırgızlar ...

Kardeşin, kardeşe çelme takması kardeşi üzer

Kardeşin, kardeşe çelme takması kardeşi üzer Şu husus bilinmelidir ki Türk(iye) kamuoyu; Eski Sovyetler Birliği üyesi Türk Devlet ve Topluluklarından bu olay so...

Türkiye-Rusya krizinde Kırgızistan nerede olmalı?

Türkiye-Rusya krizinde Kırgızistan nerede olmalı? Bizim için iki dost ülkenin, birbirinin saçlarına yapışmış iki insan gibi bir halde iken, Cumhurbaşkanımızın bir ta...
Özer RAVANOĞLU Özer RAVANOĞLU
MANAS İLAHİYAT FAKÜLTESİ ve TATBİKAT CAMİİ
Nurettin AKSU Nurettin AKSU
Kırgız sanat dünyası acı bir yılı geride bıraktı

  •  
  •  
  •  

  • Bugün haber eklenmedi.

  • Son 7 gün haber eklenmedi.

  • Bu ay haber eklenmedi.

Tüm videolar

  Atambayev'den klip
 

Atambayev'den kl

İzlenme:964

   
  Bir Zamanlar Ankara'da
 

Bir Zamanlar Ankara&

İzlenme:1944

   
  Büyük Manasçı Sayakbay Karaliyev
 

Büyük Manasçı Sayakb

İzlenme:2090

   
  Yetenek Sizsiniz 2014 / Atai Omurzakov ve Tumar KR
 

Yetenek Sizsiniz 201

İzlenme:3308

   

Tüm fotoğraflar

  TALAS
 

TALAS

İzlenme:0

   
  BATKEN
 

BATKEN

İzlenme:0

   
  SON KÖL
 

SON KÖL

İzlenme:0

   
  KIRGIZİSTAN'DAN
 

KIRGIZİSTAN'DAN

İzlenme:0

   

ANKET

Örnek Anket?



Tüm Anketler

Döviz Kurları

HAVA DURUMU