GÜNCEL    EKONOMİ    EĞİTİM-KÜLTÜR-SANAT    YAŞAM - SAĞLIK    SPOR    ANALİZ    İHALELER
Foto Galeri Video Galeri Kırgızistan Kırgız Medyasından Künye

Türkiye ve Rusya Kırgızistan’da

Türkiye ve Rusya Kırgızistan’da
08 Ocak 2015, 01:07
KONUK KALEMLER
0 Yorum
Bu haber 1016 defa okunmuştur.
Facebook  Twitter 

Kırgızistan, 30 Ekim 2011 tarihinde parlamenter sisteme geçtikten sonraki ilk cumhurbaşkanını seçti. Koalisyon hükümetinde başbakan olan Almazbek Atambayev, ilk turda aldığı yüzde 62,5 oyla Cumhurbaşkanı oldu. Bu seçim, ülke içinde siyasal istikrarın sağlanması ve demokrasinin oturması açısından çok önemliydi. Bağımsızlık sonrası gerçekleşen iki devrim Kırgızistan’ın siyasal ve ekonomik istikrarını fena halde bozdu. Belirsizlik ortamında, yatırımlar yarım kaldı, kısmen ülke dışına göçtü ve dışarıdan gelecek kurumsal dış yatırımların önü kesildi. Kırgızistan’ın hemen paraya dönüşecek petrol gibi doğal zenginliği yok; ülke ekonomisi büyük ölçüde ticarete bağlıdır. Devlet, vergi toplamakta zorlandığı için dış yardımlarla ayakta duruyor. Bu nedenlerle, içeride ve dışarıda Kırgızistan ile ilgili beklenti ve hesabı olan her kesim istikrar paydasında bir araya geldi. Dışarıdan Rusya, Türkiye ve Batılı güç odaklarının desteklediği Atambaev, içeride de büyük bir çoğunluğun desteğini aldı. Atambaev’in dengelere dikkat etmesi ve barışçıl politika izlemesi bu uzlaşmayı sağlayan önemli bir etkendi.

Türkiye, 1 Aralık’ta yapılan cumhurbaşkanlığı devir teslim törenine Cumhurbaşkanlığı düzeyinde katılarak Kırgızistan’ın istikrar ve demokrasisine verdiği önemi gösterdi. Kırgızistan’ın Türkiye’ye olan 51 milyon dolarlık borcu imzalanan ikili anlaşma ile silindi. Türkiye’nin Kırgızistan politikası, soy ve din kardeşliği üzerinden sorumluluk orjinli olduğu kadar, yine bu etkenler üzerinden nüfuz kurma arayışına da dayanıyor. Öte yandan, Türkiye ile Kırgızistan ilişkileri İran, Irak, Suriye ve Mısır ile olan ilişkiler gibi karşılıklı zorunluk içermiyor.

Putin dönemi Rusya

Türkiye, Kırgızistan’da romantizm ötesi stratejiler belirlemesi, bu coğrafyanın en önemli oyuncusu Rusya’nın Kırgızistan politikasının bilinmesinden ve hesaplanmasından geçer. Çünkü Rusya ile Kırgızistan arasındaki ilişkiler efektif zorunluluklara dayanıyor. Nitekim Kırgızistan’ın Avrasya Ekonomik Topluluğu ile başlayan gümrük birliği müzakereleri stratejik gerçeklikler üzerinden yürüyor. Kırgızistan, Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) zirvesinde Gümrük Birliğine gireceğini açıkça deklere etti. Gümrük Birliği, BDT’nin Ocak 2010 zirvesinde Avrasya Ekonomik Topluluğu çerçevesinde Rusya, Beyaz Rusya ve Kazakistan arasında imzalandı. Bu, bir nevi Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) gibi bölgesel bütünleşme. Sürecin Avrupa Birliği (AB) gibi bir bütünleşmeye dönüşeceği şimdiden söylenemez. Ama, “..bu süreç, Kırgızistan ve hatta Orta Asya’da Rusya’yı bir kez daha merkez haline getirecektir..” demenin tam zamanıdır.

Rusya, Sovyetlerin dağılması akabinde kendi iç sorunlarına yönelmiş ve Orta Asya’daki merkezi konumunu kaybetmişti. Oluşan boşluğu ise ABD, Çin, Avrupa Birliği ülkeleri, İran ve Türkiye gibi güç odakları doldurmağa çalışmıştı. Putin döneminde toparlanan Rusya, Orta Asya’ya en güçlü oyuncu olarak tekrar geri döndü.

Kırgızistan’ın siyasi geleceğinin belirlenmesinde en büyük güç odağının Rusya olduğunu söylemek kâhinlik sayılmaz. Rusya’nın Kırgızistan üzerindeki güç/nüfuz enstrümanları sekiz ana başlıkta sınıflandırılabilir:

1. Kırgızistan, Rusya’nın eski Sovyet ülkeleriyle yaptığı ortak savunma anlaşmasının bir tarafıdır. Bir nevi Varşova Paktı’nın yerine geçen Kolektif Güvenlik Antlaşması’na göre bir ülkeye yapılacak saldırı diğer üye ülkelere yapılmış sayılıyor.

2. Rusya’nın Beyaz Rusya ve Kazakistan ile kurduğu gümrük birliği, Kırgızistan üzerindeki bir güç enstrümanıdır. Kırgızistan’ın Kazakistan gümrük sınırı Gümrük birliği ülkelerinin kontrolündedir. Kırgızistan, Çin mallarının Kazakistan ve Rusya’ya açılan kavşağı konumunda. Bu konumuyla, doğal bir serbest bölge işlevi görüyor. Nitekim bu coğrafyadaki en büyük serbest bölge Kırgızistan’ın başkenti Bişkek’tedir. Gümrük Birliği ülkelerinin Çin mallarına karşı yüksek gümrük vergileri koyması, Kırgızistan ticaretine büyük darbe vuracaktır.

3. Kırgızistan nüfusunun azımsanamayacak oranı Rus asıllı vatandaşlardan oluşuyor. Rusya, Kırgızistan’daki Rus asıllı vatandaşların hamisi konumundadır.

4. Kırgızistan, Rusya’nın gerek kendi güvenliği gerekse bölgedeki nüfuzu itibariyle Çin’e karşı tampon konumundadır. Rusya, bu nedenle Kırgızistan’ı güvenlik kuşağının bir parçası olarak görüyor.

5. Rusya’nın bölge üzerindeki Özbekistan ile rekabeti Kırgızistan’ın stratejik değerini yükseltiyor. Özbekistan’ın verimli tarım arazileri, Kırgızistan’dan gelen suya bağımlı. Kırgızistan barajlarında tutulacak su, Özbekistan üzerinde kolayca siyasi baskıya dönüştürülebilir. Özbekistan, Rusya’nın bölge ülkeleri üzerindeki nüfuzunu kıran, etkisizleştiren bir ülke. Nüfus büyüklüğü, ekonomisi, dini ve milli kimlik bilinci bakımından Rusya’nın bölgedeki orantısız gücüne göğüs gerebilecek tek ülke Özbekistan’dır.

6. Özbekistan’ın su rezervlerini tutan Kırgızistan ve Tacikistan, petrol ve doğal gaz bakımından Rusya’ya göbekten bağlıdırlar. Ekonomik bağımlılık akaryakıtla sınırlı değildir. Elan, Rusya’da yaklaşık 500 bin Kırgızistan vatandaşı çalışıyor. Rusya, Kırgızların Almanyası gibidir. İşçi gelirleri Kırgızistan ekonomisinde çok önemli yer tutar.  Rusya, zaman zaman ülkesinde çalışan Kırgızlara zorluk çıkartarak gücünü ihsas ediyor.

7. Her ne kadar ekonomik açıklaması olmasa da; Sovyet zamanından kalan atıl fabrikaların yeniden hayata geçirilmesi, Rusya’nın yeniden bölgeye dönmesine bağlı görülüyor. Kırgızistan’da bir mühimmat fabrikasında üretilen torpiller bütün Sovyetlerin ihtiyacını karşılıyordu. Yine, bir fabrikada üretilen baskı makinası bütün Sovyet ülkelerine dağıtılıyordu. Oysa bu fabrikaları piyasa mantığı içinde kalarak Ruslar da hayata geçiremez. Ama halk sorunu piyasa mantığı içinde değerlendirmiyor.

8. Kırgızistan üzerinde, başta dil olmak üzere büyük bir Rus kültürel hegemonyası vardır. Kırgızistan eğitim dili büyük ölçüde halen Rusçadır. Halkın hemen hemen tümü Rusça bilmekte, özellikle şehirlerde Rusça konuşulmakta ve resmi yazışmalar büyük ölçüde Rusça yapılmaktadır. Kırgız halkının eski Sovyetlere ve dolayısıyla Rusya’ya olan sempatisi üst düzeydedir. Rusça konuşmak bir itibar ve statü karinesi sayılıyor.

Demokrasi için örnek Türkiye

Kırgızistan, Jeo-stratejik konumu ve yine bununla ilgili olarak şekillenen toplumsal yapısı itibariyle bölgenin en hoşgörülü, farklılıklara ve dolayısıyla demokrasiye en yatkın ülkesidir. Bu yapısı, daha esnek politikalar takip etme ve farklılıkları olumlu enerjiye dönüştürme fırsatı veriyor. Nitekim bölgenin tek parlamenter sisteme sahip ülkesinin Kırgızistan olması tesadüfi değildir. Kırgızistan’ın diğer önemli şansı, çok ironik bir şekilde, hemen paraya dönüştürülecek petrol gibi doğal zenginliğinin bulunmamasıdır. Aksi halde, Kırgızistan ya bir despot eliyle/despotizmle yönetilir ya da ülke toprakları uluslararası savaş müsabakalarına sahne olurdu. Türkiye’nin, Kırgızistan ile ilgili, Rusya gibi ne kendisini bağlayacak bir stratejik bağımlılığı ne de onun gibi siyasi enstrümanı var. Ama Rusya’nın sahip olmadığı bir enstrümana sahip: Dinamik Türk sivil toplumu. Türk toplumu, Batı kapitalizmi ile demokrasiyi Doğu-İslam değerleriyle sentezleyen belki tek toplum. Kırgızistan, demokrasiye ve piyasa ekonomisine yöneldikçe model alabileceği ülke Türkiye’dir. Küreselleşme, kadim siyasi ezberleri değiştirdi. Artık, demokrasi ekonomik gelişme ve ekonomik istikrarın sonucu değil, aksine nedenidir. Yani, Kırgızistan’ın istikrar ve gelişmesi demokrasiye bağlı, demokrasi ise Türkiye’yi Kırgızistan’a yaklaştıracak başlıca enstrüman. Sonuçta Türk devletinin Rus devleti gibi zorunlulukları bulunmuyor. Yapacağı şey; korkularından sıyrılıp Türk girişimcilerinin, Türk TV dizilerinin ve Türk sivil toplum örgütlerinin önünü açmak, onlara çözüm ortaklığı yapmaktır.

Doç. Dr. Murat Kocobekov - Doç. Dr. İshak Torun

Kırgız-Türk Manas Üniversitesi

(Star Gazetesi)

Bu haber 1016 defa okunmuştur.

Facebook  Twitter  Google  StubmleUpon 

KONUK KALEMLER  KATEGORİSİNDEN HABERLER

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (5)

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (5) Asya halklarından biri olan Kırgız toplumu arasında İslamiyet’in Sufizm yoluyla yayıldığı bilinmektedir. Kırgızlar ...

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (4)

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (4) Asya halklarından biri olan Kırgız toplumu arasında İslamiyet’in Sufizm yoluyla yayıldığı bilinmektedir. Kırgızlar ...

EVRAZES’e giriş kemer sıkmaya götürdü

EVRAZES’e giriş kemer sıkmaya götürdü Rusya’nın ekonomik problemleri, EVRAZES’ten büyük ekonomik beklentileri olan Kırgızistanlıların bu beklentilerini b...

Gümrük Birliği’ndeki Kırgız işgücü

Gümrük Birliği’ndeki Kırgız işgücü Tahminlere göre her on Kırgızistan vatandaşından birisi Rusya’da ekmek peşinde koşuyor. 6 milyon nüfusun 550 bini R...

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (3)

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (3) Asya halklarından biri olan Kırgız toplumu arasında İslamiyet’in Sufizm yoluyla yayıldığı bilinmektedir. Kırgızlar ...

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (2)

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (2) Asya halklarından biri olan Kırgız toplumu arasında İslamiyet’in Sufizm yoluyla yayıldığı bilinmektedir. Kırgızlar ...

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (1)

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (1) Asya halklarından biri olan Kırgız toplumu arasında İslamiyet’in Sufizm yoluyla yayıldığı bilinmektedir. Kırgızlar ...

Kardeşin, kardeşe çelme takması kardeşi üzer

Kardeşin, kardeşe çelme takması kardeşi üzer Şu husus bilinmelidir ki Türk(iye) kamuoyu; Eski Sovyetler Birliği üyesi Türk Devlet ve Topluluklarından bu olay so...

Türkiye-Rusya krizinde Kırgızistan nerede olmalı?

Türkiye-Rusya krizinde Kırgızistan nerede olmalı? Bizim için iki dost ülkenin, birbirinin saçlarına yapışmış iki insan gibi bir halde iken, Cumhurbaşkanımızın bir ta...
Özer RAVANOĞLU Özer RAVANOĞLU
MANAS İLAHİYAT FAKÜLTESİ ve TATBİKAT CAMİİ
Nurettin AKSU Nurettin AKSU
Kırgız sanat dünyası acı bir yılı geride bıraktı

  •  
  •  
  •  

  • Bugün haber eklenmedi.

  • Son 7 gün haber eklenmedi.

  • Bu ay haber eklenmedi.

Tüm videolar

  Atambayev'den klip
 

Atambayev'den kl

İzlenme:964

   
  Bir Zamanlar Ankara'da
 

Bir Zamanlar Ankara&

İzlenme:1944

   
  Büyük Manasçı Sayakbay Karaliyev
 

Büyük Manasçı Sayakb

İzlenme:2090

   
  Yetenek Sizsiniz 2014 / Atai Omurzakov ve Tumar KR
 

Yetenek Sizsiniz 201

İzlenme:3308

   

Tüm fotoğraflar

  TALAS
 

TALAS

İzlenme:0

   
  BATKEN
 

BATKEN

İzlenme:0

   
  SON KÖL
 

SON KÖL

İzlenme:0

   
  KIRGIZİSTAN'DAN
 

KIRGIZİSTAN'DAN

İzlenme:0

   

ANKET

Örnek Anket?



Tüm Anketler

Döviz Kurları

HAVA DURUMU