GÜNCEL    EKONOMİ    EĞİTİM-KÜLTÜR-SANAT    YAŞAM - SAĞLIK    SPOR    ANALİZ    İHALELER
Foto Galeri Video Galeri Kırgızistan Kırgız Medyasından Künye

Kırgızistan’ın siyasi yapısı ve anayasal sistemi (II)

Kırgızistan’ın siyasi yapısı ve anayasal sistemi (II)
09 Ocak 2015, 15:49
KONUK KALEMLER
0 Yorum
Bu haber 1300 defa okunmuştur.
Facebook  Twitter 

Kırgızistan’ın İdari ve Anayasal Yapısı

Kırgızistan’ın ilk anayasası 5 Mayıs 1993 yılında ülkenin Yüksek Konseyinin 12. toplantısında kabul edilmiştir. 17 Şubat 1996’da yapılan halk oylamasıyla bu anayasa üzerinde değişiklikler yapılmıştır. Bu anayasa 8 bölüm ve 97 maddeden oluşmuştur. Bu anayasa şu bölümlerden oluşmuştur. Birinci bölüm cumhuriyetin tanımı;, ikinci bölüm vatandaş hak ve hürriyetleri; üçüncü bölüm cumhurbaşkanı yetki ve sorumlulukları; dördüncü bölüm parlamento (Jogorku Kenesh) yetki ve sorumlulukları; beşinci ölüm yürütme erkinin yetki ve sorumluluğu; altıncı bölüm yargı erki; yedinci bölüm özerklik; sekizinci ve son bölüm ise anayasanın değiştirilmesi usul ve yöntemini karara bağlamıştır.

Akayev’in devrilmesiyle birlikte yeni anayasa yazma konusu ülkenin en önemli siyasal meselesi haline gelmiştir. Yeni anayasada cumhurbaşkanının yetkilerinin azaltılması ve parlamentonun daha güçlü bir konuma getirilmesi öngörülmüş, sivil ve daha demokratik bir anayasa hazırlanması hususunda toplumsal mutabakat sağlanmıştır. Neticede ülkedeki siyaset bilimciler başta olmak üzere bilim insanları, sivil toplum kuruluşları, aydın, sanatçı, sendikalar ve toplumun diğer bütün kesimlerinin öneri ve düşünceleri dikkate alınarak yeni anayasa yazılmıştır. Yeni anayasa, 27 Nisan 2010 tarihinde halkın büyük çoğunluğunun katılımıyla gerçekleşen oylamada %91 düzeyinde kabul edilerek yürürlüğe girmiştir. Yeni anayasa ile Kırgızistan’da cumhurbaşkanının görev ve yetkileri kısıtlanmış, parlamento öne çıkarılmış, parlamenter sistem güçlendirilmiştir.

Kırgızistan’da Yasama Erki

Kırgızistan 2005 öncesinde iki meclisli bir yasama erkine sahipti. Birincisi 35 üyeli yasama meclisi, ikincisi 70 üyeli halk meclisi (Jogorku Kenesh) idi. Halk meclisi ve yasama meclisi üyelerinin görev süreleri 5 yıl olmuştur. Parlamenterlerin seçimi halk tarafından yapılmakta, anayasa gereği hiçbir parti mecliste mutlak üstünlük kurabilecek konuma gelememektedir. Yeni anayasa gereğince parlamento başbakan ve bakanlar kurulu üyelerini seçmekle mükelleftir.

27 Haziran 2010’da yapılan anayasa referandumu ile Kırgızistan’da ikili meclis sistemine son verilmiş, 125 üyeli geniş yetkilerle donatılmış tek meclis sistemine geçilmiştir. Yeni anayasa ile cumhurbaşkanının yetkilerini sınırlarken parlamentonun görev ve sorumluluk alanları genişleterek Orta Asya’da örnek bir parlamenter sistemin temeli atılmıştır.

Kuşkusuz uygulamadan ve anayasayı yorumlamadan doğan aksaklıklar önümüzdeki dönemde kimi anlaşmazlıklara neden olabilir. Ancak giderek güçlenen siyasal kurumların varlığıyla birlikte Kırgız halkının demokratik parlamenter sisteme dair inancının güçlü olduğu belirtilmelidir. Nitekim geçen süre zarfında meydana gelen küçük çaplı anlaşmazlıklar ve yetki paylaşımdaki ihtilaf ve sorunlar sağduyuyla çözülmüştür. Kırgızistan, ülkenin geleceği için güvenlik ve istikrarın oldukça önemli olduğu, turizm ve ticaretin de güvenlik ve istikrarla doğrudan bağlantılı olduğunun farkındadır.

Kırgızistan cumhuriyeti egemen, demokratik ve seküler bir devlettir. Bu ülkede yönetimle ilgili bütün yetki halk iradesiyle tecelli etmektedir. Yasama meclisi, cumhurbaşkanı, milletvekilleri, yerel meclislerin üyeleri genel ve gizli oyla halk tarafından seçilmektedir. 18 yaşını doldurmuş bütün Kırgız vatandaşlar seçmen olma hakkını kazanmış olurlar.

Meclisin Görev ve Yetkileri

Anayasada değişiklikler yapmak, ekler ve ilaveler sunmak

Ülkeye gerekli olan yasaları çıkarmak

Anayasa ve diğer yasaları yorumlamak

Ülke sınırlarını belirlemek

Halk meclisi kararlarını onaylamak

Cumhurbaşkanı tarafından atanan anayasa mahkemesi başkanı, yardımcısı ve mahkemenin diğer üyelerinin atanmasını onaylamak

Merkezi seçim komisyonu üyelerinin 3’te birini seçip atamak

Yüksek muhasebe divanının 3’te bir üyelerini atamak

Uluslararası anlaşmaları onaylamak veya reddetmek

Cumhurbaşkanının kararını dikkate alarak ülkede olağanüstü durum ilan etmek

Cumhurbaşkanının kararını gündeme alarak ülkede savaş veya barış ilan etmek

Ülkenin ulusal güvenliği ve barış için silahlı kuvvetlerin ülkenin çeşitli yerlerinde bulunması kararını almak

Cumhurbaşkanının emirleri doğrultusunda genel af ilan etmek

Başbakanın ülkenin yıllık raporunu denetlemek

Suç işlediği takdirde Cumhurbaşkanını sorgulamak

Anayasada zikredilen konularda anayasaya yeni ek maddeler eklemek

Yasama meclisinin çıkardığı yasaları onaylamak

Anayasa ve diğer yasaları yorumlamak

Ülkenin genel bütçesini onaylamak

Devletin idari yapısı hakkında karar almak

Cumhurbaşkanı seçimlerinin tarihini belirlemek

Cumhurbaşkanı tarafından önerilen, başbakan, başsavcı, merkez bankası başkanı, yüksek adalet divanı ve yüksek arabuluculuk mahkemesinin başkanları ve yardımcılarını atamak

Başbakana güvenoyu vermek

Kırgızistan Cumhurbaşkanlığı Makamı

Cumhurbaşkanı 5 yıl için halk tarafından seçilmektedir. Cumhurbaşkanı, silahlı kuvvetlerin başkomutanlık unvanını taşımaktadır. Başbakan, cumhurbaşkanı tarafından parlamentonun onayı alınarak atanmaktadır.

Kırgızistan cumhurbaşkanının görev ve yetkileri:

Anayasanın uygulanmasını güvence altına almak, devletin bütünlüğünü korumak

Devlet organları arasındaki işbirliğini organize etmek

Devletin yapısını oluşturmak ve devam ettirmek

Devletin işleyişine nezaret etmek

Parlamentonun onayını alarak başbakan atamak

Parlamentoya yeni yasa taslakları sunmak

Parlamentonun onayladığı yasaları onaylamak veya yeniden görüşülmesi için geri göndermek

Onaylanan yasaları açıklamak

Uluslararası anlaşmaları veto etmek

Bakanlar Kurulu kararlarını askıya almak

Ulusal güvenlik konseyine başkanlık etmek

Parlamentonun onayını alarak başsavcıyı atamak

Parlamentonun onayını alarak merkez bankası başkanını atamak

Ulusal nişan, derece ve unvanları vermek

Askeri ve diplomatik dereceleri vermek

Siyasi mahkûmları affetmek

Parlamentonun toplantılarını öne almak

Merkezi seçim komisyonu başkanını atamak

Savaş ve olağanüstü durumu ilan etmek

Üst düzey komutanları atamak veya görevden almak

Yasama, yürütme ve yargı erklerinin işbirliğini sağlamak

Ülkenin genel politikasını oluşturmak

Bakanlar Kurulunun Yetki ve Sorumlulukları

Bakanlar Kurulu yürütmenin bir diğer önemli ayağını oluşturmaktadır. Başbakan, bakanlar, başbakan yardımcıları ve devlet komiteleri başkanları yürütmenin önemli unsurlarıdır. Başbakan meclisin onayını alarak cumhurbaşkanı tarafından atanmaktadır. Bakanlar ise başbakanın önerisi, cumhurbaşkanının muvafakati ve parlamentonun onayıyla atanmaktadır. Bakanlar Kurulunun görev ve yetkileri:

Devletin genel gidişatını idare etmek ve denetlemek

Ülkenin yıllık bütçesini yapmak ve parlamentoya sunmak

Mal ve hizmetlerin fiyatını belirlemek

Devlete ait emlak ve mal varlıklarını idare etmek ve korumak

Ülkenin milli savunma politikasını oluşturmak, bu hususta tedbirler almak

Dış politikayı icra etmek

Vatandaşların hak ve hukukunu korumak için tedbirler almak, genel asayişi sağlamak, suçla mücadele etmek

Kırgızistan merkez bankası (milli) ile ülkenin mali, finans ve genel ekonomik siyasetini belirlemek

Bütün devlet dairelerini idare etmek, kamuda çalışanların görev ve yetkilerini belirlemek

Devlet komisyonları, komiteleri, idari ve bölgesel teşkilatları sevk ve idare etmek

Ülkenin gümrük, konut, imar ve gelişmesi için siyaset oluşturmak ve denetlemek

Çevre, toprak, su ve doğal kaynakları korumak

Doğal ve tabii afetler için tedbirler almak

Ülkede Faaliyet Gösteren Siyasi Partiler

1990 yılına kadar diğer Sovyetler Birliği ülkelerinde olduğu gibi Kırgızistan’da da yalnızca Komünist Parti faaliyetlerde bulunabiliyordu. Bağımsızlıktan sonra birçok siyasi parti faaliyete geçmiştir. Kırgızistan’da mevcut yasal mevzuat gereği bütün siyasi partiler, mesleki örgütler ve sendikalar fikir özgürlüğü ve toplumun menfaatleri doğrultusunda faaliyet gösterebilir. Devlet bu hukuku güvence altına almıştır. Siyasi partiler, bütün merkezi ve yerel seçimlere katılıp aday gösterebilir. Kırgızistan’da yalnızca mezhep ve dini inançlara dayalı siyasi partilerin faaliyetleri yasaktır. Halen ülkede pek çok siyasi parti faaliyet halindedir. Bunlardan en önemlileri:

Kırgızistan Komünist Partisi: 1993 yılında kurulan partinin temel hedefi toplumsal adaletin tesisidir. Komünist Parti, stratejik malların ithalatının devlet tekeline alınmasını, ülkenin ekonomik istikrara kavuşması için devletin yeni tedbirler tasarlamasını, büyük ticari şirketler ve bankaların devlet denetiminde olmasını talep etmekte, bu yönde siyaset geliştirmektedir.

Demokratik İleri Parti (ERKİN): 1991 yılında kurulan parti, bağımsız ve demokratik bir ülke olmayı hedeflerken, toprak bütünlüğü ve halkın temel haklarını gündeme getirmiştir. Üyeleri genellikle; köylüler, aydınlar ve öğrencilerdir.

Milli Uyanış Partisi (ASABA): Parti 1991 yılında kurulmuştur. Milli Uyanış Partisi, Kırgızistan’ın demokratik ve gelişmiş bir ülke haline gelmesini hedeflemektedir. Parti üyeleri, tüccar, köylü ve çiftçilerden oluşmaktadır.

Kırgızistan Çiftçiler Partisi: 1993 yılında kurulan parti, çiftçilerin ve diğer çalışanların menfaatlerini korumayı amaçlamaktadır.

Kırgızistan Demokrasi Hareketi: 1993 yıllında kurulan partinin hedefi ülkedeki demokratik kurumları geliştirmek ve hukukun üstünlüğünün güçlenmesini sağlamaktır.

Kırgızistan Kadınlar Demokratik Partisi: 1994 yılında kurulan partinin temel hedefi, kadınların toplumun ve devletin bütün kurum ve işleyişinde aktif rol almasını sağlamaktır.

Kırgızistan Cumhuriyetçi Partisi (RPK): 1999 yılında kurulan partinin hedefi, fikir özürlüğü ve cinsiyet, milliyet, yaş ve dini inanç gözetmeksizin herkesin eşit yurttaş sayılmasını sağlamaktır.

Halk Partisi: En eski partilerden biri olan bu parti genel olarak yoksul halk kitlelerini bünyesinde barındırmaktadır. Ülkenin en yüksek gazetelerinden biri olan ASABA gazetesi partinin yayın organıdır.

Kırgızistan Komünistleri Partisi: 1992 yılında kurulan parti, ülkenin bağımsızlığını ön planda tutmakta, uluslararası alanda karşılıklı saygı ve hukuku öngörmektedir.

Sonuç

Kırgızistan tarihi geçmişi, zengin kültürel mirası, ekonomik, ticari ve turizm potansiyeli ve demokratik kültüre dayanan siyasal sistemi ile Orta Asya’da örnek bir ülke konumundadır. Kuşkusuz bütün dünya devletlerinde olduğu gibi bu ülkede de bazı eksiklikler ve sıkıntılar vardır. Ancak Kırgızistan’ın yakın zamanda altyapı sorunlarını çözebileceği, siyasi istikrarını pekiştirebileceği ve sosyo-ekonomik gelişmişlik düzeyi bakımından bölgede önemli bir devlet haline geleceği ifade edilebilir.

Doç. Dr. Abbas Karaağaçlı

Giresun Üniversitesi İİBF Uluslararası İlişkiler Bölümü 

Bu haber 1300 defa okunmuştur.

Facebook  Twitter  Google  StubmleUpon 

KONUK KALEMLER  KATEGORİSİNDEN HABERLER

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (5)

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (5) Asya halklarından biri olan Kırgız toplumu arasında İslamiyet’in Sufizm yoluyla yayıldığı bilinmektedir. Kırgızlar ...

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (4)

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (4) Asya halklarından biri olan Kırgız toplumu arasında İslamiyet’in Sufizm yoluyla yayıldığı bilinmektedir. Kırgızlar ...

EVRAZES’e giriş kemer sıkmaya götürdü

EVRAZES’e giriş kemer sıkmaya götürdü Rusya’nın ekonomik problemleri, EVRAZES’ten büyük ekonomik beklentileri olan Kırgızistanlıların bu beklentilerini b...

Gümrük Birliği’ndeki Kırgız işgücü

Gümrük Birliği’ndeki Kırgız işgücü Tahminlere göre her on Kırgızistan vatandaşından birisi Rusya’da ekmek peşinde koşuyor. 6 milyon nüfusun 550 bini R...

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (3)

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (3) Asya halklarından biri olan Kırgız toplumu arasında İslamiyet’in Sufizm yoluyla yayıldığı bilinmektedir. Kırgızlar ...

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (2)

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (2) Asya halklarından biri olan Kırgız toplumu arasında İslamiyet’in Sufizm yoluyla yayıldığı bilinmektedir. Kırgızlar ...

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (1)

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (1) Asya halklarından biri olan Kırgız toplumu arasında İslamiyet’in Sufizm yoluyla yayıldığı bilinmektedir. Kırgızlar ...

Kardeşin, kardeşe çelme takması kardeşi üzer

Kardeşin, kardeşe çelme takması kardeşi üzer Şu husus bilinmelidir ki Türk(iye) kamuoyu; Eski Sovyetler Birliği üyesi Türk Devlet ve Topluluklarından bu olay so...

Türkiye-Rusya krizinde Kırgızistan nerede olmalı?

Türkiye-Rusya krizinde Kırgızistan nerede olmalı? Bizim için iki dost ülkenin, birbirinin saçlarına yapışmış iki insan gibi bir halde iken, Cumhurbaşkanımızın bir ta...
Özer RAVANOĞLU Özer RAVANOĞLU
MANAS İLAHİYAT FAKÜLTESİ ve TATBİKAT CAMİİ
Nurettin AKSU Nurettin AKSU
Kırgız sanat dünyası acı bir yılı geride bıraktı

  •  
  •  
  •  

  • Bugün haber eklenmedi.

  • Son 7 gün haber eklenmedi.

  • Bu ay haber eklenmedi.

Tüm videolar

  Atambayev'den klip
 

Atambayev'den kl

İzlenme:964

   
  Bir Zamanlar Ankara'da
 

Bir Zamanlar Ankara&

İzlenme:1944

   
  Büyük Manasçı Sayakbay Karaliyev
 

Büyük Manasçı Sayakb

İzlenme:2090

   
  Yetenek Sizsiniz 2014 / Atai Omurzakov ve Tumar KR
 

Yetenek Sizsiniz 201

İzlenme:3308

   

Tüm fotoğraflar

  TALAS
 

TALAS

İzlenme:0

   
  BATKEN
 

BATKEN

İzlenme:0

   
  SON KÖL
 

SON KÖL

İzlenme:0

   
  KIRGIZİSTAN'DAN
 

KIRGIZİSTAN'DAN

İzlenme:0

   

ANKET

Örnek Anket?



Tüm Anketler

Döviz Kurları

HAVA DURUMU