GÜNCEL    EKONOMİ    EĞİTİM-KÜLTÜR-SANAT    YAŞAM - SAĞLIK    SPOR    ANALİZ    İHALELER
Foto Galeri Video Galeri Kırgızistan Kırgız Medyasından Künye

Günümüz Kırgız Akınları Hakkında (II)

Günümüz Kırgız Akınları Hakkında (II)
17 Şubat 2015, 12:37
KONUK KALEMLER
0 Yorum
Bu haber 1618 defa okunmuştur.
Facebook  Twitter 

2. Akınların Biyografisi4

2.1. Amantay Kutmanaliyev

20 Nisan 1969'da Talas'ın Taldı-Bulak köyünde doğan ve Sargaşka mahlasını kullanan Amantay Kutmanaliyev, hemen her Kırgız tarafından tanınır. Kırgızistan Devlet Filarmonisi'nin “Toktogul Satılganov” adındaki halk şairleri topluluğunun üyesidir. İç dünyası geniş olan ve sözü tam yerinde söyleyebilen bu usta akın, günümüzdeki öncü yeteneklerden biridir (Koşoyeva 2009:22). 1986'dan beri “çığarmaçılık”la5 ilgilenen akının ır6, terme7 vb. şiirleri dergi ve gazetelerde yayımlanmaktadır.

1987'de Filarmoni'ye alınan akın, burada Estebes Tursunaliyev denetimindeki “El Şayırlar” grubunda çalışmaya başlar. 1991'de Filarmoni'nin iki yıllık “Sahne Sanatları” bölümünü bitirir. 1993-1997 yılları arasında A. Üsönbayev adlı “El Şayırlar” grubuna dâhil olur. 1997 ile 2000 yılları arasında ticaretle uğraşır. 2001 yılından beri Devlet Filarmonisi'nin “Toktogul Satılganov” adlı bölümünün “El Irçısı Estebes” grubunda çalışmaktadır (Kutmanaliyev 2004).

1989 yılında Koçkor'da yapılan “Halk Yeteneklerini Araştırıyoruz” adlı ulusal festivalde ilk defa Mırzaalı Coroyev ile “alım-sabak”8 atışmaya katılıp dikkat çeker. Bu yarışmada “Kalık Akiyev” baş bayge9 madalyasını alır. 1991 yılında “Yeni İsimler” yarışmasında ikincilik; 1992 yılında “Aytış” tele yarışmasında üçüncülük; 2000 ve 2001 yıllarında cumhuriyetin egemenliğinin 10. yılına adanan Kazak-Kırgız akınları atışmasında birincilik; 2002 yılında “Aytış” derneğinin hazırladığı yarışmada üçüncülük; 2003 yılında “Kazıbek Kazalçı'nın 100 Yılı”na adanan şenlikte düzenlenen atışmada ikincilik almıştır. Ulusal “Aytış-2004” yarışmasının baş baygesinin de sahibidir. Sargaşka mahlasını, yolunu devam ettirdiği ustası Aşıraalı Aytaliyev'den almıştır. On beşten fazla ulusal düzeydeki atışmanın katılımcısı olan akın, 2002 yılında Bişkek Belediyesi tarafından “Ardak Gramotası/Takdir Belgesi” ile onurlandırılmıştır. “Aytış” derneğinin ilk üyesi olan Amantay'ın ustaları E. Tursunaliyev, A. Aytaliyev, T. Abdiyev, Z. Üsönbayev gibi ünlü akınlardır (Koşoyeva 2009: 22).

2.2. Cenişbek Toktobekov

Narın'a bağlı Emgekçi köyünde 9 Mayıs 1975 yılında doğan Cenişbek, akınlığa Narın'daki “M. Rıskulov” adlı müzik ve drama tiyatrosunda aktörlükle başlamıştır. Henüz mektepteyken akınlığa başlayan Cenişbek'in “çığarmaçılık” yönü çabuk gelişir ve önce başlangıç ırları, sonra parodiler yazar. Babasının “camak”layıp10 türkü söyleyen biri olduğunu belirten akın, altı yaşındayken babası öldüğü için onun türkülerini duyamadığını ama dedesinin babası için yazdığı türkü defterini hâlâ sakladığını ifade eder. Akınlık mesleğinde söylediği güzel sözler, yazdığı parodiler ve terbiye, edep, ahlak temaları üzerine dile getirdiği eserleri ile halkın sevgisini kazanmıştır. Şiirleri, yöresel ve bölgesel gazetelerde yayınlanmıştır. Çabuk söz bulma kabiliyeti, hemen doğaçlama şiir söylemekle de ünlüdür. (Koşoyeva 2009: 11).

Akın, 1993'te 15-16 yaşlarındayken Kırgızistan'ın her tarafından gelen genç akınların Bişkek'te yaptığı atışmada Narın bölgesi adına atışıp baş baygeyi almıştır. Bundan sonra her yıl düzenlenen akın atışmalarına katılıp halk tarafından sevilir ve Kırgızların yeni yetişen akınları içinde yer alır. O zamandan beri halk önünde karşılaşmalara girmektedir. Akınların alim olması gerektiğini söyleyen Cenişbek, tiyatro oyunlarıyla akınlık mesleğinin bir kuşun iki kanadı gibi birbirini desteklediğini ifade etmektedir. Akınların, gördüklerini dile getirdiğini, toplumda olup biten yanlış işleri ele aldığını belirtir. Eserlerinin gençlerin yüreğine az da olsa iman, sevgi, saygı sezgisi uyandırdığına da inanmaktadır (Koşoyeva 2009: 11).

Cenişbek, 1993 yılından itibaren akınlara yönelik devletçe düzenlenen Uluslar arası yarışmalara, festivallere sürekli katılmaktadır. 1993'teki “Ak tangday/Beyaz tan gibi”, 1994'teki “Barpı Alıkulov'un Doğum Gününün 110. Yılına Armağan”, 2002'deki “Oş-3000” atışma programlarında birincilik; 1995'teki, “Manas-1000”, 2001'deki “Talas Tangşıyt/Talas Şakıyor”, uluslararası atışma programlarında ikincilik almıştır. Ayrıca 1994'te “Alımkul Üsönbayev'in 100. Yılı” anısına düzenlenen akınların korunması ve 1998'deki “Isıkköl-98” atışmalarında baş baygeyi kimseye kaptırmamıştır. 2002'de “Talas Tangşıyt/Talas Şakıyor” festivalinde akınlar içinden baş baygeyi aldığı gibi 2002 yılında Bişkek'te yapılan uluslararası festivalde ise Elmirbek İmanaliyev ile eşit dereceyi paylaşır. 2002 yılında Narın'ın Atbaşı şehrinde ulusal düzeyde akınları koruma yarışmasında “Kazıbek Kazalcı'nın 100. Yılı” anısına düzenlenen yarışta birincilik almıştır. 2003 yılında ise eskiden yaşamış büyük akın Cenicok'un anısına düzenlenen “Kutsal-yıldız” adlı programda Kazak ile Kırgızların ünlü akınlarının yaptığı atışmada baş baygeyi almıştır (Koşoyeva 2009: 11).

2.3. Aalı Tutkuçev

Günümüz “tökmö akın”lar arasında atışmaları ile geniş bir çevrede tanınan genç akınlardan biri de Aalı Tutkuçev'dir. 9 Aralık 1983 yılında Talas'ın Manas yöresine yakın Aral köyünde doğmuştur. Aalı, köylerinde doğan çocuklar için üç dileğin bulunduğunu şöyle dile getirir: “Babam Tökömbay, (Oğlumun adını Aalı koysam Aalı Tökömbayev olur. Rusçada “ö” harfi olmadığı için oğlum Aalı Tokombayev olur ve Aalı gibi iyi bir akın olur.) deyip adımı Aalı koyar. Birinci dilek, anne babamın istediği bu dilektir. İkincisi, köylülerin bizim köyden akınların çıkmasını temenni ettiği dileğidir. Üçüncüsü, SSSR döneminde (Sadece dört akın kaldı, bundan sonra akın çıkmasa bu büyük hüner biter.) şeklindeki düşüncelere kapılan Kırgızların (Keşke bu hüneri devam ettiren gençler olsaydı.) şeklindeki dileğidir.” (Koşoyeva 2009: 12).

Hem dedesi hem babasının akınlık hünerine değer veren hatip kişiler olması Aalı'nın bu mesleğe ilgi duymasına neden olmuştur. Aalı'nın ünü bütün Kırgızistan'a yayıldığı halde babası ve dedesinin akınlığı köyleriyle sınırlı kalmıştır. Beşinci sınıftayken anne babasının düğüne gitmesi üzerine evde iki kız kardeşiyle yalnız kalan Aalı'nın, damdaki antenin rüzgarda sallanmasından korkmaları neticesinde kardeşlerini uyanık tutmak için “Ana babam toya gitti” diye bir türkü yazması onun akınlığa hevesini arttırır. Oturduğu yerde uyuyup kalan akının elindeki türküyü ertesi gün babası görüp sevinir ve kış ile ilgili kolay kafiyeli dört kıtalık bir türkünün birinci dizelerini yazıp, kalanını onun tamamlamasını ister. Bundan sonra kendisindeki yeteneğin geliştiğini ve eline komuzu alıp ata babalarından kalan bu çalgının sırrını öğrenmeye başladığını belirtir. Aynı zamanda ır yazmaya ve komuz eşliğinde “Manas”11 söylemeye başlar. 2-3 yıl sonra Talas'ta ilköğretim çağındaki çocukların yazdığı şiirlerden bazıları seçilip kitap olarak yayımlanır. “Ümüt” adlı bu kitaba Aalı'nın da iki şiiri alınır. Bu durum, akına daha da cesaret vererek onu “çığarmaçılık”a iyice bağlar. Mektebi bitirdikten sonra “Bübüsara Beyşenaliyeva” adlı Kültür Enstitüsü'nün “Solo ve Orkestra Şefliği” bölümüne girip burayı başarıyla bitirir. Hâlâ Devlet Filarmonisi'nin “Toktogul Satılganov” adlı halk şairleri topluluğunda çalışmaya devam etmektedir.

Aalı Tutkuçev, Arstanbek Buylaş Uulu'nun 180. yılına adanan ulusal “Aytış-2005” atışmasında baş baygeyi almıştır. 2005 yılında “Zamandaş” gazetesinin düzenlediği yarışmada “Yılın En İyi Hünerbazı” ödülü ile ödüllendirilmiştir. 2008 yılında Kırgızistan Cumhurbaşkanlığı'nın “Altın Merdiven” yarışında da ödül almıştır (Koşoyeva 2009: 13).

Eskiden devletin “halk artisti, emekçi artisti” gibi unvanları olmadığı için halkın akınlara unvan verdiğini söyleyen akın, Toktogul'a “dağ bülbülü”, Kalmırza'ya “kara caak”, Osmankul'a “okyanus”, Alımkul'a “tökmö/dökme” dendiğini ifade eder. Alımkul'a “tökmö” denmesinin sebebi ise onun küü12 çalan, destan ve camak söyleyen, ezgi yaratan yani halk ne isterse yerine getiren bir akın olmasıdır. Alımkul gibi akınları “tökmö akın”, kendisini ve kendi dönemlerindeki sanatçıları ise “camakçı ırçılar” olarak değerlendirmektedir. Aalı'nın diğer akınlardan farkı camakçılık türündeki atışmalardan kaçınmasıdır. (Koşoyeva 2009: 13).

2.4. Azamat Taalay Bolgonbayev

Meslektaşlarına göre daha erken yaşlarda akınlıkla ilgilenen ve halkın karşısına çıkan genç akınlardan biri de Azamat Bolgonbayev'dir. 29 Kasım 1983 yılında Çüy bölgesine bağlı Araşan köyünde doğmuştur. 1997 yılında PROON Uluslararası Organizasyonu, Zamirbek Üsönbayev'in önderliğinde ünlü akınlar ve manasçılar topluluğu ile birlikte bir program düzenler. Bu programa ustalar talebelerini alıp getirirler. Azamat, komşu Koytaş köyü sakinlerinden Abdıraşim Ismayıl Uulu'nun teklifi üzerine onun talebesi olur. Programda Kırgızistan'daki bütün usta akın-manasçılar talebelerini toplayıp Taş-Moynok köyünde sekiz günlük bir festival yaparlar. Burada genç yetenekler her gün birbiriyle atışma yapıp yarışırlar. Festivalden sonra Zamirbek, Azamat'a “Mektebi bitirdiğinde Sanat Enstitüsü'ne gel, ben orada ders veriyorum.” der ve o da okulu bitirince buraya başvurur. Akın olmak için üç defa uykuya yatan Azamat, rüyasına hiçbir şeyin girmediğini, ustalarının kendisini okutarak akın yaptığını söyler. Azamat, kendisinin arzu ve isteğinin akınlıkta önemli olduğunu belirterek ustalarının, yüreğindeki yeteneği uyandırdığını sözlerine ekler. Tökmö akınlar mektebine başladığı ilk günden itibaren A. Aytaliyev, T. Abdiyev, Z. Üsönbayev, E. Tursunaliyev gibi ünlü akınların dikkatini çeken ve onlardan eğitim alan Azamat, bu akınlardan Sanat Enstitüsünde okuduğu vakitler derslerin Filarmoni'de yapılmasından dolayı bu imkana kavuştuğunu belirtir (Koşoyeva 2009: 14).

Tuuganbay Abdiyev'in kendisine “Akınların üniversitesi sofranın kenarıdır.” dediğini ve onun bu sözüne kulak vererek kendi ustasıyla aş-toylarda bulunduğunu, aksakalların eleştirilerini, fikirlerini, akıl nasihatlerini dinlediğini söyleyen Azamat, onlardan çok şey öğrendiğini belirtmektedir. Eski üsul tarihî komuzun sadece iki kişide bulunuşu ve ilk atışmasını şöyle açıklar: “Biri Zamirbek Hoca'da, diğeri bendedir. Bu komuz bana dayımdan kalmış. Eskiden gölün taraflarında Karamoldo Orozov'un başkanlığında çok ünlü akınlara komuzunu vuran Canserke adında bir usta varmış. Bu kişi Alımkul'a otuzlu yıllarda komuz vurur. Dayım o zaman akınlık hünerine yeni ilgi duymaya başlayan iki yaşında bir çocukmuş, ona da çocuk komuzu yapmış ve dayıma vurup vermiş. Dayımdan kalan bu komuza sahip çıktım ve 2001 yılında “Aytış” derneğinin düzenlediği akınların atışmasına ilk defa katıldım.” (Koşoyeva 2009: 15).

Çabuk söz bulmakla dikkat çeken akın, Kazak-Kırgızların seçkin “tökmö akın”ları arasında yapılan büyük atışmaların duayeni olarak nitelendirilmektedir. Aynı zamanda Kırgızistan Cumhuriyeti'nin “Aytış Topluluğu” derneğinin başkanıdır. 2002 yılında “Talas Tangşıyt/Talas Şakıyor” uluslararası atışmasında üçüncülük; 2004 yılında gerçekleştirilen “T. Satılganov'un 180 Yıllık Anma Töreni”ne adanan atışmada ikincilik; 2005 yılında Kazakistan'ın Astana şehrinde yapılan gençlerin “Şabıt” uluslararası festivalinde ikincilik; 2006 yılında Kazakistan'ın Kızıl-Ordo şehrinde gerçekleştirilen “Korkut Cana Uluu Talaa Sazı/Korkut ve Büyük Yaban Sazı” adlı festivalde birincilik; 2007 yılında Isık-Köl'ün Barskoon köyünde düzenlenen ulusal seçme “tökmö akın”lar yarışmasında baş baygeyi; 2008 yılında “Cumhurbaşkanlığı 1. Kupası” uluslararası atışmada ikincilik; 2009 yılında Kırgızistan'ın egemenlik gününe bağlı olarak Oş'ta yapılan “Cumhurbaşkanlığı 2. Kupası” atışmasında birincilik almıştır (Koşoyeva 2009: 15).

(Devam edecek)

4 Günümüz akınlarının biyografisi, Asel Koşoyeva'nın “Aalam Kırgızdarı” adlı dergide yayımlanan “Akkan Düynö/Akan Dünya” adlı akınlarla yaptığı röportajından yararlanarak hazırlanmıştır. Bilindiği kadarıyla bu yazının dışında günümüz akınları üzerine yapılmış ne popüler ne bilimsel bir araştırma bulunmaktadır. Ancak Amantay Kutmanaliev, şiirlerini topladığı bir eser yayımlamış, arkasına da kısa bir biyografisini eklemiştir.

5 Çığarmaçılık, insanın medenî, ruhî ve maddî zenginliklerini ortaya çıkarmaya yarayan işi (bk. Kırgız Tilinin Sözdüğü, s. 1346). Sözlükte bu şekilde açıklanan kelimenin teknik anlamı, hem sözlü hem yazılı ürünlerin oluşturulmasını ifade eder. Dolayısıyla kelime, yazarların eserleri yanı sıra akınların ortaya koyduğu ürünler için de kullanılan ve sanat olarak görülen teknik bir terimdir.

6 Ir terimi genel olarak şarkı, türkü anlamına gelmektedir ancak Kırgız akınlarının deyişleri için de bu terim kullanılmaktadır.

7 Terme, didaktik ve sözlü şiir demektir (bk. Kırgız Tilinin Tüşündürmö Sözdüğü: 592).

8 Birinden sonra diğerinin devam ettirdiği atışma türü (Kırgız Tilinin Sözdüğü: 89). Ancak atışmayı devam ettiren kişinin aynı konu ve ezgiyle bunu sürdürmesi gerekir.

9 Bayge, yarışmalarda birinci gelen ya da kazanan kişiye verilen ödül anlamına gelir (bk. Kırgız Tilinin Tüşündürmö Sözdüğü: 78).

10 Camak, irtical (bk. Kırgız Sözlüğü, s. 171). Sanatsal değeri düşük, yazarın stilinin görünmediği, çoğunlukla birilerinin hazır dizelerinin, düşüncelerinin alındığı, olgunlaşmayan ır (bk. Kırgız Tilinin Sözdüğü, s. 404). Asıl anlamı bir şeyi yamamak olan “camak” kelimesi, esas itibariyle Türkçedeki “yama-” fiilini ifade eder. Kelime zamanla genişleyerek birinin söylediği dizelere yenilerini eklemek anlamlarına gelen bir terime dönüşmüştür. “Camakçı” ve ”camakçılık” terimleri de “camak” kelimesinden türemiştir. Camakçı, irticalci; hanende şair (bk. Kırgız Sözlüğü, s. 171). Camakçılık, kafiye kullanmayı bilme, birinin arkasından diğerinin devam ettirmesi (bk. Kırgız Sözlüğü, s. 404).

11 Normalde Manas destanı komuz (kopuz) ile çalınıp söylenmez. Manas destanına kutsal gözüyle bakıldığı için bu destan, el kol hareketleri ve belli bir ezgi eşliğinde söylenir. Ancak Manas dışındaki destanlar komuzla söylenmektedir.

12 Komuz ya da başka bir çalgı aletiyle çalınan eser, ezgi (bk. Kırgız Tilinin Sözdüğü: 852). Ancak, bu türün sözleri olmayıp sadece ezgiden oluşur.  

Yrd. Doç. Dr. Abdulselam ARVAS

Çankırı Karatekin Üniversitesi

Bu haber 1618 defa okunmuştur.

Facebook  Twitter  Google  StubmleUpon 

KONUK KALEMLER  KATEGORİSİNDEN HABERLER

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (5)

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (5) Asya halklarından biri olan Kırgız toplumu arasında İslamiyet’in Sufizm yoluyla yayıldığı bilinmektedir. Kırgızlar ...

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (4)

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (4) Asya halklarından biri olan Kırgız toplumu arasında İslamiyet’in Sufizm yoluyla yayıldığı bilinmektedir. Kırgızlar ...

EVRAZES’e giriş kemer sıkmaya götürdü

EVRAZES’e giriş kemer sıkmaya götürdü Rusya’nın ekonomik problemleri, EVRAZES’ten büyük ekonomik beklentileri olan Kırgızistanlıların bu beklentilerini b...

Gümrük Birliği’ndeki Kırgız işgücü

Gümrük Birliği’ndeki Kırgız işgücü Tahminlere göre her on Kırgızistan vatandaşından birisi Rusya’da ekmek peşinde koşuyor. 6 milyon nüfusun 550 bini R...

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (3)

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (3) Asya halklarından biri olan Kırgız toplumu arasında İslamiyet’in Sufizm yoluyla yayıldığı bilinmektedir. Kırgızlar ...

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (2)

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (2) Asya halklarından biri olan Kırgız toplumu arasında İslamiyet’in Sufizm yoluyla yayıldığı bilinmektedir. Kırgızlar ...

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (1)

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (1) Asya halklarından biri olan Kırgız toplumu arasında İslamiyet’in Sufizm yoluyla yayıldığı bilinmektedir. Kırgızlar ...

Kardeşin, kardeşe çelme takması kardeşi üzer

Kardeşin, kardeşe çelme takması kardeşi üzer Şu husus bilinmelidir ki Türk(iye) kamuoyu; Eski Sovyetler Birliği üyesi Türk Devlet ve Topluluklarından bu olay so...

Türkiye-Rusya krizinde Kırgızistan nerede olmalı?

Türkiye-Rusya krizinde Kırgızistan nerede olmalı? Bizim için iki dost ülkenin, birbirinin saçlarına yapışmış iki insan gibi bir halde iken, Cumhurbaşkanımızın bir ta...
Özer RAVANOĞLU Özer RAVANOĞLU
MANAS İLAHİYAT FAKÜLTESİ ve TATBİKAT CAMİİ
Nurettin AKSU Nurettin AKSU
Kırgız sanat dünyası acı bir yılı geride bıraktı

  •  
  •  
  •  

  • Bugün haber eklenmedi.

  • Son 7 gün haber eklenmedi.

  • Bu ay haber eklenmedi.

Tüm videolar

  Atambayev'den klip
 

Atambayev'den kl

İzlenme:964

   
  Bir Zamanlar Ankara'da
 

Bir Zamanlar Ankara&

İzlenme:1944

   
  Büyük Manasçı Sayakbay Karaliyev
 

Büyük Manasçı Sayakb

İzlenme:2090

   
  Yetenek Sizsiniz 2014 / Atai Omurzakov ve Tumar KR
 

Yetenek Sizsiniz 201

İzlenme:3308

   

Tüm fotoğraflar

  TALAS
 

TALAS

İzlenme:0

   
  BATKEN
 

BATKEN

İzlenme:0

   
  SON KÖL
 

SON KÖL

İzlenme:0

   
  KIRGIZİSTAN'DAN
 

KIRGIZİSTAN'DAN

İzlenme:0

   

ANKET

Örnek Anket?



Tüm Anketler

Döviz Kurları

HAVA DURUMU