GÜNCEL    EKONOMİ    EĞİTİM-KÜLTÜR-SANAT    YAŞAM - SAĞLIK    SPOR    ANALİZ    İHALELER
Foto Galeri Video Galeri Kırgızistan Kırgız Medyasından Künye

Günümüz Kırgız Akınları Hakkında (III)

Günümüz Kırgız Akınları Hakkında (III)
18 Şubat 2015, 14:16
KONUK KALEMLER
0 Yorum
Bu haber 1438 defa okunmuştur.
Facebook  Twitter 

2.5. Elmirbek İmanaliyev

“Tökmö akın” yanı sıra manasçı, destancı, bestekar ve tiyatro aktörü olarak da tanınan Elmirbek İmanaliyev, 17 Ocak 1978 yılında Calalabat'ın Toktogul yöresine bağlı Özgörüş köyünde doğmuştur. Meslektaşlarından farkı her zaman halkın problemlerini anlatan temalarla yenilikçi bir tavır sergilemesidir. Akınların “çığarmaçılık” tarihinde kaybolan “coktoo/ağıt” türünü tekrar canlandıran bir akındır. 1993 yılında Bişkek'te yapılan “Aktangday” adlı akınlar atışmasında baş bayge; 1994 yılında “A. Üsönbayev'in 100. Yılı”na adanan ulusal şenlikte anlatma geleneğine göre söylediği destanlarla ikincilik; 2000 yılında Calalabat'ta gerçekleştirilen “Kurmanbek-500” ulusal şenliğinde destancılık dalında baş bayge; aynı yıl Bişkek'te düzenlenen “Cenicok-140” uluslararası akınlar atışmasında baş bayge; 2002 yılında Bişkek'te yapılan “Aytış-2002” uluslararası atışmada baş bayge; aynı yıl 2 Mart'ta ilkbahar bayramıyla ilgili Bişkek'te düzenlenen ulusal akınlar atışmasında baş bayge; 2002 yılında Kazakistan'ın egemenlik gününe adanan ve Türkistan'da yapılan uluslararası atışmada üçüncülük; 2003 yılında Astana'da yapılan uluslararası akınlar atışmasında birincilik almıştır. Bundan başka uluslararası, ulusal birkaç yarışmada da birinciliği paylaşmıştır. “Yalnızlıktan Bıktım”, “Bülbülüm”, “Niçin ağladın?” gibi halkın ağzından düşmeyen türkülerin yazarıdır (Koşoyeva 2009: 21).

2.6. Coldubay Caparov

Doğaçlama sanatını devam ettiren ve 1 Ağustos 1955'te Narın'ın Atbaşı yöresine bağlı Booğaçı kasabasının Akmuz köyünde doğan akınlardan biri de Coldubay Caparov'dur. İlk girdiği atışmalarda Kazakların ezgileri ile halkın karşısına çıkan akına, arkadaşları bu nedenden dolayı “Kazak” lakabını takmışlardır. Irların sanatsallığına, kafiyesine, anlamın derinliğine, sağlamlığına elinden geldiğince dikkat eden Coldubay, 2002 yılında tökmö akınlar uluslararası festivalinde üçüncülük ve Narın'ın Songköl yaylasında yapılan yarışta ikincilik almıştır. Ayrıca Songköl'deki yarışmada para ödülüne layık görülmüştür. Coldubay Caparov, Bişkek ve Çüy çevresindeki akın atışmalarına ödül için değil doğaçlama ustalığını geliştirmek, atışmasını zenginleştirmek için sürekli katılmaktadır (Koşoyeva 2009: 22).

2.7. Akcoltoy Kanat Uulu

1992 yılında Isık-Köl'de dünyaya gelen genç akın Akcoltoy Kanat Uulu, Kırgız ile Kazaklar arasındaki dostluğu, huzuru geliştirmek için dombra çalmaktadır. Annesi Kazak olan Akcoltoy, doğumuyla ilgili şu bilgileri verir: “20 Mayıs 1992'de Opera-Bale Tiyatrosunda ulusal atışma olur. Orada Abdılda akın ile annem Marya Kerim Kızı atışır. Abdılda ağabey:

Cakşılık bolso sebepker / Güzellik olsa sebepçi

Buyruğumdu elep kör / Buyruğumu eleyip bak

Erteerek ağama / Çabucak ağabeyime

Bir erkek bala töröp ber / Bir erkek çocuk ver

deyince annem şu karşılığı verir:

Cakşılık bolso eger sebep degen / Güzellik olsa eğer sebep denen

Sen aytkan sözdöründü elep köröm / Senin sözlerini eleyip bakacağım

Bayeken öz küçündö turaar bolso / Ağabeyin kendi gücünde olsa

Bir emes on erkek bala töröp berem / Bir değil on erkek çocuk veririm (Koşoyeva 2009: 16).

Bir yıl sonra doğan Akcol, bu olaydan dolayı kendisindeki bu yeteneğin başlangıcının anne karnındayken başladığını düşünmektedir. İki yaşındayken anne babası evdeki konukları yolcu edip döndüklerinde onun odasında çınlayan bir ses olduğunu söylerler. Gelip baktıklarında iki yaşındaki çocuğun bağdaş kurup ellerini kaldırarak Manas söylediğini görürler. Çok sevinen anne baba “İnşallah çocuğumuz hünerli biri olacak.” deyip kimseye bir şey söylemeden ata babaların ruhlarına Kuran okutup akını bu hünere ısındırmaya başlarlar. İkinci sınıftan itibaren müzik okuluna verilir. İlk başta akınlıkla samimi olarak ilgilenmeyen Akcoltoy komuz öğrenmeye başladığında bir düş görür. Bu düşü ana babası iyiliğe yorarak Kuran okuturlar. Bundan sonra kanında gezen yeteneğin açıldığını ve akınlığa önem vermeye başladığını belirten Akcoltoy, dombrayı 9 yaşında annesinden öğrenir. Komuz tutmayı küçükken annesinden öğrense de çalmayı 10 yaşında Isık-Köl bölgesindeki Ibıray Tumanov adlı müzik okulunun muallimi Narınbek'ten öğrenir. (Koşoyeva 2009: 16).

“Aytış” derneğine 2006 yılında gelir. O zaman camaklayıp söyler. Tuuganbay Abdiyev, “Evladım, bu yıl evine gidip Cenicok, Toktogul gibi akınların şiirlerini oku.” der. Abdiyev ve Estebes gibi akınların yanı sıra Aşıralı Aytaliyev de “Evladım, yağmur suyunun yere sindikten sonra yeşil otun çıkarak yeşillendiği gibi sen de insanın yüreğine o şekilde ümit veren ve yağmur gibi dökülen tökmö akın ol!” diye dua eder. Bu şekilde üç büyük akının ardından gidip duasını alır.

Aytış derneğinde en genç camakçı akın olarak değerlendirilir. O zamandan beri büyüklerinin nasihatini dinler ve söyledikleri sözlerinden birer ikişer alarak genç yaşta akınlıkla ilgilenip hüner çevresine karışır. Atışmalarda dombrayı ise Kırgızların annesini unutmaması ve annesinden kalan bir miras olduğu için kullandığının altını çizmektedir. (Koşoyeva 2009: 16).

2.8. Adilet Aytikeyev

Akınlık hünerine ilgi duyan Adilet Aytikeyev, 14 Aralık 1985 yılında Talas'ta doğmuştur. Genç bir “tökmö akın” ve destancı olan Adilet, akınlığa başladığı günden beri meslektaşlarıyla birlikte ulusal çerçevede yapılan atışmalara katılmaktadır. Kırgızların Adigine boyunun Sartlar aşiretinden olan akın, bu aşiretten hem akın hem yetenekli pek çok insanın çıktığını söyler. Akın, Allah'ın her insana bir hüner verdiğini ama bunu ilerletmenin de yerlerde süründürmenin de insanın kendi elinde olduğunu düşünmektedir. O, hünerin kan yoluyla babadan çocuğa geçtiğini söylediği halde asıl başlangıcın Allah'tan olduğuna inanmaktadır. Akınlığa daha mektep çağlarındayken kafiyelere dikkat ederek şiir yazdığını ve camakçılık yeteneğinin bu dönemde başladığını belirten akın, aynı zamanda meşhur akınların hayat hikâyelerini, atışmalarını radyodan dinlediğini, ulusal kanallardan izlediğini söyleyerek bu mesleğe ilgi duyduğunu ifade etmektedir.

Adilet, “Aytış” derneğine ayak bastığı günden itibaren meşhur akınlardan eğitim aldığını söylese de bu akınların isimlerini zikretmemektedir. (Koşoyeva 2009: 17).

2001 yılında “Atay Ogonbayev'in 100. Yılı” anısına düzenlenen “Talas Tangşıyt/Talas Şakıyor” festivali yapılır. Bu zamana kadar akınların çapan giyip, kitaptaki atışmalardan birkaçını ezberleyerek birbirini övmek ve kollayıp desteklemek için atıştığını düşünen Adilet, sahnedeki Elmirbek ve Cenişbek akınların canlı olarak atıştıklarını görünce bu durumdan etkilenir ve atışmaların doğaçlama yapıldığına kanaat getirir. Bu atışmadan sonra camakçılık türündeki atışma hünerine değer verir ve akınlığa ilgisi artar. Bu festivalden başlayarak Kırgız halkının destanlarını ezberleyen akın, “Meerim” derneğinin düzenlediği ulusal ve bölgesel çaptaki “Caş Talanttar/Genç Yetenekler” yarışmalarının hepsine katılarak destan söylemeye başlar. İlk atışmasına, Isık-Köl'lü ünlü akın, destancı ve manasçı Saparbek Kasmanbetov ile 2004 yılında Filarmoni'de yapılan ulusal düzeydeki bir programda girer. Burada önceden birkaç dizesine hazırlanarak çıktığı atışmada halkın soru sorması üzerine sanki birileri ne söyleyeceğini tembihlemiş gibi cevap verdiğini belirterek bundan sonra arzusunun, yeteneğinin uyandığını ve ilk başarılarına ulaştığını belirtir.

Çok büyük başarıları olmasa da geleceğinin parlak olduğuna inanan akın, vatanı sevmeye halk kültürü ve mirasını saklayarak başlanması gerektiğini ifade etmektedir (Koşoyeva 2009: 17).

2.9. Asılbek Maratov

11 Mart 1990 yılında Narın'da doğan Asılbek Maratov, ünlü akın Arstanbek Buylaş Uulu'nun beşinci göbekten torunudur. Devlet Filarmonisi'nin “T. Satılganov” adlı bölümünde eğitim alan akın, aynı zamanda usta bir komuzcudur. “Tökmö akın”ların mektebi olan “Aytış” derneğinde camakçılığa en erken uyum sağlayan akınlardan biridir ve A. Aytaliyev'in talebesidir.

17 yaşında ilk defa halkın önünde seçme tökmö akınlar ile yüz yüze atışmaya çıkan Asılbek, ustalaşacağını gösterip jürinin dikkatini çeker. 2007 yılında Isık-Köl'ün Barskoon köyünde düzenlenen ulusal seçme “tökmö akın”lar yarışmasının ikincisi olan Asılbek, aynı yıl “Zamandaş” gazetesinin hazırladığı yarışmada “Yılın En İyi Hünerbazı” ödülü ile ödüllendirilmiştir. 2009 yılında Kırgızistan Cumhuriyetinin egemenlik günü nedeniyle “Cumhurbaşkanlığı Kupası” için düzenlenen atışmaya katılmıştır (Koşoyeva 2009: 18).

Kazak ve Kırgızlardaki akınlık hünerinin eskiden beri babadan oğula geçtiğini ifade eden akın, dedesinin de komuzla küü çalan biri olduğunu söylemektedir. Dedelerinden kalan bu sanatı ilerletmek için 8 yaşlarındayken Narın'daki “Cumamüdün Şeraliyev” adlı müzik okuluna kaydolduğunu ve komuz grubuna girdiğini belirten Asılbek, yöresel ve bölgesel “Genç Yetenekler” yarışmalarına katılır. 2005 yılında 9. sınıfı bitirip, Bişkek'te “Murataalı Kürönkeyev” adlı müzik okulunda eğitim almaya başlar. Bir yıl sonra Devlet Filarmonisi'nin akınlık bölümünde Aalı Tutkuçev'den iki yıllık eğitimini başarıyla tamamlar. 2005 yılında “Aytış” derneğine gelir ve burada Tuuganbay Abdiyev, Aşıraalı Aytaliyev gibi usta akınlardan eğitim alarak on günde bir akınlar arasında gerçekleştirilen atışmalara katılıp yeteneğini geliştirir. Usta akınlardan etkilendiğini ve bu hünere olan arzusunun arttığını böylece çevrede tanınmaya başladığını söyler.

Asılbek, 2007 yılında Barskoon'da düzenlenen atışma için Tarih Müzesinde yapılan ilk seçme turunu geçtiği halde ikinci turda yenilir. Yine de bu dönemin akınlık sürecine zenginlik kattığı düşüncesindedir (Koşoyeva 2009: 18).

2.10. Kadırbek Beyşenov

1992 yılında Talas'ta doğan Kadırbek Beyşenov, manasçılık ile camakçılık hünerini birlikte devam ettiren bir akındır. Genç camakçı-manasçı Kadırbek'in geleceği parlaktır. Urkaş Mambetaliyev, Nazarkul Seydrahmanov gibi ünlü manasçılardan eğitim alıp yöresel, bölgesel seviyedeki “Genç Yetenekler” vb. yarışmalara katılan akın-manasçı, Manas üçlüsünü söylemeye katılmış, birkaç defa ödül almıştır. Daha sonraları komuz çalmayı öğrenmiş, aş-toylarda ır söylemiştir. Devlet Filarmonisi'nin akınlık bölümüne girmiş ve tökmö akın Aalı Tutkuçev'den eğitim alarak akınlığa devam etmiştir. “Tökmölük”e ait değerin sözlerde olduğunu ve insanın söz ustası olmasının “tökmölük”ün anlamını ve kafiyenin derinliğini arttırdığını belirten akın, ağızdan çıkan ır dizelerinin ruh dünyasına azık olduğunu ifade eder (Koşoyeva 2009: 19).

Sonuç

Bu makalede ilk etapta akınlık geleneğinin geçmişinden kısaca bahsedilmiş ve bugünkü akınların hayatları ile katıldıkları yarışmalar hakkında bilgi verilmiştir. Bazı akınlarla ilgili bilgiler fazlayken bazılarıyla ilgili ise daha azdır. Bunun sebebi, Koşoyeva'nın adı geçen röportajında akınların kendileriyle ilgili verdiği bilgidir. Koşoyeva'nın röportajındaki bilgiler bizzat akınlar tarafından dile getirilmiş ve yazar çoğu zaman akınların kendi ifadelerini kağıda dökmüştür.

Akınların kendileri hakkında verdikleri bilgilerden anlaşıldığı kadarıyla akınlık mesleğinde “yetenek”, “üstat” ve “rüya” önemlidir. Üstat, aileden biri olabileceği gibi dışarıdan biri de olabilmektedir. Akının kendini yetiştirmesi de önemli bir husus olarak öne çıkmaktadır. Azamat, Adilet gibi akınlar kişinin kendini geliştirmesine dikkat çekerken, Aalı ve Akcoltoy gibi akınlar ise akınlıkta rüyanın önemine değinmişlerdir.

Ayrıca yukarıdaki akınlar haricinde pek çok akın bulunduğunu, ancak bunlarla ilgili elimizde kaynak olmadığı için onlar hakkında bilgi verilemediğini belirtmek isteriz. Tanıdığımız halde bilgi sahibi olmadığımız akınlar arasında Akın Şekerbek, Akın Maksat gibi gelenek temsilcileri de vardır. Günümüz Kırgız akınlarına yönelik detaylı bir araştırmanın yapılması, Türk dünyası âşıklık geleneği açısından çok faydalı olacaktır. Araştırmamızın da bu yönde atılmış bir adım olarak değerlendirilmesini temenni ederiz.

(Son)

KAYNAKÇA

ABDİYEV Tuuganbay, Aytıştar, Zamandaştar, Çonkolor, Zalkarlar, Aytış Koomduk Fondu, Bişkek 2003.

AKMATALİYEV Abdıldacan vd., Zalkar Akındar I-II, Şam Basması, Bişkek 1998.

ALİMOV Ulanbek, Kırgızistan’da Akınlar ve Akınlık Geleneği, YLT, Ege Ünv. SBE, İzmir 2003.

ARVAS Abdulselam, Suusamırlı Bir Akın: Mamilbek İsrailov, Çankırı Karatekin Üniversitesi SBE Dergisi 2(2): 12-22, 2011.

İMANBAYEV A., Kalık Akıyev, Biyiktik Basmakanası, Bişkek 2003.

KAYIPOV Süleyman, El Irçıları, “Kırgızstan Basmakanası, Bişkek 1980.

KAYIPOV Süleyman, Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi/Kırgız Edebiyatı 31-32, KTB Yayınları, Ankara 2005.

KAYIPOV Süleyman, Folklor Üzerine Yazılar, KTMÜ Yayınları, Bişkek 2009.

KEBEKOVA Batma, Kırgız, Kazak Akındarının Çığarmaçılık Baylanışı, İlim Basması, Bişkek 1985.

Kırgız Tilinin Sözdüğü (Haz: İ. Abdıvaliyev, A. Akmataliyev vd.), Avrasya Press, Bişkek 2010.

Kırgız Tilinin Tüşündürmö Sözdüğü (Haz.: E. Abduldayev, D. İsayev), Mektep Basması, Frunze 1969.

KOŞOYEVA Asel, “Akkan Düynö”, Aalam Kırgızdarı (El Aralık Koomduk, Adabiy-Körköm Curnal), No:12, Bişkek 2009.

KUTMANALİYEV Amantay, Sargaşka’nın Sanatı, Biyiktik Basmakanası, Bişkek 2004.

OBOZKANOV Abdısalam, Tökmölöktün Başatı, Kalıptanuu Etaptarı cana Sinkrettüü Tabiyatı, Şam Basımevi, Bişkek 2006.

OROZOBEKOVA Cıldız, Aytuuçuluk Önördün Tarıhıy Ösüp Önügüü Colu, Biyiktik Basması, Bişkek 2003.

TAŞTEMİROV Caki, Togolok Moldo, Kırgızstan Basması, Bişkek 1970.

ÜMÖTALİYEV Temirkul, Toktogul, Kırgızstan Mamlekettik Basması, Bişkek 1954.

YUDAHİN K. K., Kırgız Sözlüğü (Çev. Abdullah Taymas), Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara 1998.

Yrd. Doç. Dr. Abdulselam ARVAS

Çankırı Karatekin Üniversitesi

(Makale turkstudies.net, fotoğraf  akipress.org sitesinde alınmıştır)

Bu haber 1438 defa okunmuştur.

Facebook  Twitter  Google  StubmleUpon 

KONUK KALEMLER  KATEGORİSİNDEN HABERLER

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (5)

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (5) Asya halklarından biri olan Kırgız toplumu arasında İslamiyet’in Sufizm yoluyla yayıldığı bilinmektedir. Kırgızlar ...

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (4)

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (4) Asya halklarından biri olan Kırgız toplumu arasında İslamiyet’in Sufizm yoluyla yayıldığı bilinmektedir. Kırgızlar ...

EVRAZES’e giriş kemer sıkmaya götürdü

EVRAZES’e giriş kemer sıkmaya götürdü Rusya’nın ekonomik problemleri, EVRAZES’ten büyük ekonomik beklentileri olan Kırgızistanlıların bu beklentilerini b...

Gümrük Birliği’ndeki Kırgız işgücü

Gümrük Birliği’ndeki Kırgız işgücü Tahminlere göre her on Kırgızistan vatandaşından birisi Rusya’da ekmek peşinde koşuyor. 6 milyon nüfusun 550 bini R...

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (3)

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (3) Asya halklarından biri olan Kırgız toplumu arasında İslamiyet’in Sufizm yoluyla yayıldığı bilinmektedir. Kırgızlar ...

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (2)

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (2) Asya halklarından biri olan Kırgız toplumu arasında İslamiyet’in Sufizm yoluyla yayıldığı bilinmektedir. Kırgızlar ...

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (1)

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (1) Asya halklarından biri olan Kırgız toplumu arasında İslamiyet’in Sufizm yoluyla yayıldığı bilinmektedir. Kırgızlar ...

Kardeşin, kardeşe çelme takması kardeşi üzer

Kardeşin, kardeşe çelme takması kardeşi üzer Şu husus bilinmelidir ki Türk(iye) kamuoyu; Eski Sovyetler Birliği üyesi Türk Devlet ve Topluluklarından bu olay so...

Türkiye-Rusya krizinde Kırgızistan nerede olmalı?

Türkiye-Rusya krizinde Kırgızistan nerede olmalı? Bizim için iki dost ülkenin, birbirinin saçlarına yapışmış iki insan gibi bir halde iken, Cumhurbaşkanımızın bir ta...
Özer RAVANOĞLU Özer RAVANOĞLU
MANAS İLAHİYAT FAKÜLTESİ ve TATBİKAT CAMİİ
Nurettin AKSU Nurettin AKSU
Kırgız sanat dünyası acı bir yılı geride bıraktı

  •  
  •  
  •  

  • Bugün haber eklenmedi.

  • Son 7 gün haber eklenmedi.

  • Bu ay haber eklenmedi.

Tüm videolar

  Atambayev'den klip
 

Atambayev'den kl

İzlenme:964

   
  Bir Zamanlar Ankara'da
 

Bir Zamanlar Ankara&

İzlenme:1944

   
  Büyük Manasçı Sayakbay Karaliyev
 

Büyük Manasçı Sayakb

İzlenme:2090

   
  Yetenek Sizsiniz 2014 / Atai Omurzakov ve Tumar KR
 

Yetenek Sizsiniz 201

İzlenme:3308

   

Tüm fotoğraflar

  TALAS
 

TALAS

İzlenme:0

   
  BATKEN
 

BATKEN

İzlenme:0

   
  SON KÖL
 

SON KÖL

İzlenme:0

   
  KIRGIZİSTAN'DAN
 

KIRGIZİSTAN'DAN

İzlenme:0

   

ANKET

Örnek Anket?



Tüm Anketler

Döviz Kurları

HAVA DURUMU