GÜNCEL    EKONOMİ    EĞİTİM-KÜLTÜR-SANAT    YAŞAM - SAĞLIK    SPOR    ANALİZ    İHALELER
Foto Galeri Video Galeri Kırgızistan Kırgız Medyasından Künye

GENEL BİLGİLER

GENEL BİLGİLER
28 Ocak 2014, 09:27
Kırgızistan
0 Yorum
Bu haber 2844 defa okunmuştur.
Facebook  Twitter 

Orta Asya’nın güneydoğusunda yer alan Kırgızistan’ın kuzey batısında Pamir Alay, güneydoğusunda Tanrı Dağları ile bulunmakta olup sınır komşuları Çin, Kazakistan, Özbekistan ve Tacikistan’dır.

 

Bağımsızlık tarihi: 30 Ağustos 1991 

Dil : Kırgızca (devlet dili), Rusça (resmi dil)

Cumhurbaşkanı: Almazbek Atambayev

Meclis Başkanı: Asılbek Ceenbekov

Başbakan: Cantörö Satıbaldiyev

Yüksek Mahkeme Başkanı: Feruza Camaşeva

Para birimi: Kırgız Somu (KGS, kod 417)

İnternet adresi: .kg

Telefon kodu: +996

Türkiye ile saat farkı: +4

Yüzölçümü: 199.9 bin km2 (orman 5.8 %, akarsu-göl 4.4, tarım arazisi 53.3, diğer alanlar 36.5 %). Ülkenin 90 %’a yakın bölümü deniz seviyesinden 1500 metre yükseklikte bulunuyor.

Başkenti: Bişkek (nüfusu 860.7 bin)

Büyük şehirleri: Oş (255.8 bin), Calalabad (98.4 bin), Karakol (68 bin)

Bölgeleri (eyaletler): Batken, Calalabad, Çuy, Issık Göl, Narın, Oş, Talas.

Ülkede 100’den fazla etnik unsur yaşıyor.

Devlet sembolleri

Bayrak

 

Kırgız Cumhuriyetinin bayrağı Meclis’in 3 Mart 1992 yılında kabul ettiği, tasarımı E.Aydarbekov, B.Cayçıbekov, S.İptarov, C.Matayev ve M.Sıdıkov tarafından yapılan bayraktır.

Ortasında kırk ışığı eşit dağılan altın renkli güneş, güneşin içinde kırmızı renkte Kırgız boz evinin (çadır) tepesi bulunan sembol, dikdörtgen kumaşın üzerine yerleştirilmiştir. Kumaşın zemini de kırmızıdır.

Bayrak ölçüleri 3/5 oranındadır (eni, uzunluğunun 5’te 3’ü ölçüsündedir). Güneşin çapı bayrağın eninin 5’te 3’ü oranında, güneş ve güneş ışıklarının kapladığı alan bayrağın 5’te 3’üne eşit, boz evin tepesinin çapı da güneş ışıklarının çapının yarısına eşittir. 

Arma (fors)

 

 

 

 

 

 

 

Devlet arması A.Abdrayev ve S.Dubanayev tarafından tasarlanmış, Meclis’in 14 Ocak 1994 tarihli kararı ile kabul edilmiştir.

Beyaz çizgilerle kaplı mavi renkli dairenin ortasında kanatlarını açmış beyaz kartal, gölün etrafına yerleşmiş Ala Too silsilesi ve altın ışıklarını yayarak doğmakta olan güneş, dairenin karşılıklı iki tarafına yerleştirilen pamuk ve buğday başakları resmi ile dairenin üst kısmında “Kırgız” alt kısmında da “Cumhuriyeti” ibarelerinden oluşmaktadır.

Milli Marşı

Meclis’in 18 Ekim 1992 tarihli kararıyla kabul edilmiştir. Sözleri C.Sadıkov ve Ş.Kuluyev, müziği N.Davlesov ve K.Moldobasanov’a aittir.

Ak möñgülüü aska, zoolor, talaalar,

Elibizdin canı menen barabar.

Sansız kılım Ala Toosun mekendep,

Saktap keldi bizdin ata babalar.

Algalay ber, Kırgız el,

Azattıktın colunda.

Örkündey ber, ösö ber,

Öz tagdırıñ koluñda.

Atkarılıp eltin ümüt tilegi,

Celbiredi erkindiktin celegi.

Bizge cetken ata saltın, murasın,

Iyık saktap urpaktarga bereli.

Algalay ber, Kırgız el,

Azattıktın colunda.

Örkündey ber, ösö ber,

Öz tagdırıñ koluñda. 

 

İdari-yerel yapılanma

Çuy bölgesi (eyaleti)

Yönetim merkezi Bişkek olup 7 ilçesi (Alamüdün, Cayıl, Çuy, Isık Ata, Kemin, Moskova, Panfilov ve Sokuluk) bulunmaktadır.

Talas bölgesi

Yönetim merkezi Talas olup 4 ilçesi(Bakay Ata, Kara Buura, Manas ve Talas) bulunmaktadır.

Issık Göl bölgesi

Yönetim merkezi Karakol olup 5 ilçesi (Ak Suu, Ceti Ögüz, Issık Göl, Toñ ve Tüp) bulunmaktadır.

Narın bölgesi

Yönetim merkezi Narın olup 5 ilçesi (Ak Taala, At Başı, Cumgal, Koçkor ve Narın) bulunmaktadır.

Oş bölgesi

Yönetim merkezi Oş olup 7 ilçesi (Alay, Aravan, Çoñ Alay, Kara Kulca, Kara Suu, Nookat ve Özgön) bulunmaktadır.

Calalabad bölgesi

Yönetim merkezi Calalabad olup 8 ilçesi (Aksı, Alabuga, Bazar Korgon, Çatkal, Nooken, Suzak, Toguz Toro ve Toktogul) bulunmaktadır.

Batken bölgesi Yönetim merkezi Batken olup 3 ilçesi (Batken, Kadamcay ve Leylek) bulunmaktadır.

Bişkek Ülkenin başkenti olup siyaset, ekonomi, bilim, yönetim, tarih ve kültür merkezidir. Aynı zamanda diplomatik temsilcilikler de başkentte bulunmaktadır.

 

TARİH

Eski dönem

Kırgızistan coğrafyasında insanoğlunun ilk izleri Eski Taş Devri’ne kadar dayanmaktadır. Bunu, Sovyet arkeologu Aleksey Pavloviç Okladnikov’un 1953 yılında Tanrı Dağları’nın merkezinde, On Arça ırmağının sol sahilinde bulduğu taştan yapılan silah ispatlıyor.  Bu taştan yapılma silahın kullanılma tekniği, onun yapıldığı dönemi n bundan 300 bin yıl öncesini hesaplama imkânı sağlıyor. Buna benzer yapılan bir silah, Kırgızistan’ın kuzeyinde, Koco Bakırgan Say’da da bulunmuş.

Cilalı Taş Devri, Saymaluu Taş Vadisi’ndeki taşlara çizilen resimlerin eski bölümleri Cilalı Taş Devri’ni göstermektedir. Burası Cilalı Taş Devri’nin dönemleri ile Tunç Çağı’nın kutsal kabul edilen merkezi konumundadır.

Kaynaklara bakıldığında Orta Asya’nın hayvancılıkla geçinen halklar olarak M.Ö. 1000 yılına kadar “Sakalar” olarak anılmaktadır.  Sakalar, M.Ö. 1000 yılına kadar Orta Asya’nın siyasi olaylarında önemli role sahip savaşçı boyları olarak tarihte yer alıyor.

M.Ö. 3. Yüzılda Orta Asya bölgesinde Hun İmparatorluğunun egemenliğini görüyoruz. M.Ö. 201 yılına Mete, o dönemlerde doğu Tanrı Dağlarında yerleşmiş olan Kırgızları egemenliği altına almış. Mete’nin bu egemenliği aynı zamanda Kırgız tarihinin ilk önemli olayıdır. Zira Kırgız adının Çin yıllıklarında ilk geçtiği tarihtir, M.Ö. 201 yılı.

Sakaların yolunu devam ettirenler de işte bu Kırgızlardır. Yedisu, Çungarya ve Merkezi Tanrı Dağlarını ele geçirerek, burada en eski devletlerden birini kuran Kırgızların liderlerinden Künbag, M.Ö. 71 yılında Han hanedanlığı ile birlikte Hunlara karşı yıkıcı darbe vurmuş. Bu dönemde Kırgızistan’ın bir bölümü Fergana Vadisi’ndeki Davan (eski İran kaymaklarına göre Parkana) devletinin egemenliğindeydi. Davan, kalabalık bir nüfusa sahip bir devletti. Bilhassa Fergana atlarının ünü uzaklara kadar yayılmış. Çin bu atları kendi sipahilerine alma maksadıyla saldırılar gerçekleştirmiş ve M.Ö. 104-99 yılları arasında süregelen Çin saldırılarına rağmen Davan devleti bu mücadelede bağımsızlığını korumayı başarmış.

6. yy ortasında Altay’da Türk Kağanlığı kurulur (551-744). Aynı yüzyılın 70’inci yıllarında gücünü iyice artırır, Hingan’dan (İç Moğolistan) Kuzey Kafkasya düzlüklerine, Yenisey ırmağının yukarısından Amu Derya’nın yukarı kısımlarına kadar olan bölgeye egemen olur. 603 yılında Türk Kağanlığı resmen Doğu ve Batı Türk Kağanlığı olarak ikiye ayrılır.

Batı Türk Kağanlığı (603-704), Doğu Türkistan’da Tanrı Dağları ve Yedisu’dan başlayıp Kuzey Kafkasya’ya kadar olan geniş coğrafyaya egemen olur. İdari, siyasi ve ticari merkezi ise Suyab kentidir (Günümüzde Tokmok şehri yakınlarındaki Ak Beşim harabeleri bu merkeze aittir)

Batı Türk Kağanlığı yıkıldıktan donra Kırgızistan coğrafyasında Türgeş Kağanlığı (704-746) hüküm sürer ve 746 yılında, güçlü göçebe kabileleri bir araya toplayan Karlukların saldırıları sonucunda yıkılır.

8-9. yüzyıllarda Karluk Kağanlığı Yedisu ile Tanrı Dağlarında hükümranlık kurar. Aynı dönemlerde Güney Sibirya’da Yenisey Kırgızları yükselmeye başlar. Uygurlar ile 20 yıl (820-841) süren savaşlar Yenisey Kırgızlarının zaferi ile sonuçlanır.  Uygur Kağanlığının yenilmesiyle Orta Asya’nın geniş bozkırlarının kapılarının açılması, Büyük Kırgız Kırgız Kağanlığının kurulmasının da yolunu açar.

Karahanlılar Devleti’nin kurulmasıyla (10. yy. başından 13. yy.a kadar) Kırgızistan coğrafyasında İslam dininin yayılması da başlar. Bu durum, kent kültürü, yazı, edebiyat ve tarihin hızla gelişmesine imkân sağlar. Büyük düşünürler Yusuf Balasagun ve Kaşgarlı Mahmut, ünlü eserlerini kaleme alırlar.

Cengiz Han’ın Orta Asya’yı istilası ile Çağataylar, ardından da Haydu va Moğolistan devletleri tarih sahnesine çıkar. Onların karşısında tarihi arenada Kırgızlar boy gösterir. Moğolistanlı tarihçi Muhammed Haydar onları “Moğolistan’ın vahşi aslanları” şeklinde nitelendirir. Bu, onların söz konusu bölgedeki siyasi ağırlıklarını kanıtlamaktadır.

15. yy. ile 16.yy.ın ikinci yarısında Kırgızlar günümüzdeki etnik görünümlerine kavuşur ve temel olarak Tanrı Dağları ile Pamir-Alay bölgelerine egemen olurlar.

18. yy.ın 60’ıncı yıllarında kuzeydeki,  daha sonra 19. yy.ın 20-30’uncu yıllarında da güneydeki Kırgızlar, Hokand Hanlığının egemenliğine geçerler. 18. yy.ın sonu ve 19. yy.ın başında kuzeydeki Kırgız kabileleri Rusya ile ilişki kurmaya başlar. 1785 yılında Sarıbagış beyi Atake batır, ilk temsilcilerini Rusya’ya gönderir.  1855 yılında Bugu kabilesi Rusya’nın egemenliğini kabul eder. Bu, Kırgızistan’ın Rusya’ya katılma sürecinin başlangıcıdır. 1868 yılı Kırgızistan’ın kuzey kesimi tamamen Rusya’nın egemenliğine girer, güneyi ise Hokand Hanlığına karşı isyanın bastırılmasından sonra 1876’da Rusya topraklarına dâhil edilir.

Rusya’nın Kırgızistan’da bölgesel idaresi 1867’den itibaren başlar.  Çarlığın göçebelik ve vergi politikası milli ve ekonomik baskıyı artırır. Orta Asya halklarının sömürgeciliğe karşı ilk ayaklanması 1898 yılında Fergana Vadisi’nde, Andican’da ortaya çıkar.

Rusya’nın boyunduruğuna girme süreci Kırgızların günlük yaşamları ve alışkınlıklarının yavaş yavaş değişmesine yol açar. Halk kendi coğrafyası, tabiatı, tarihi ve kültürünü okumaya, öğrenmeye başlar.  Bu, elbette gelişmenin bir görünümü. Ancak Rus çarlığının sömürgeci politikası, Kırgız halkını 1916’da isyana götürür ve ne yazık ki bu bir facia ile sonuçlanır.

 

Sovyet Dönemi 

Rusya’daki 1917 Ekim devrimi, sosyalist yapının yerleşmesi, halkların kendi kaderlerini belirleme hakkı ve SSCB’nin kurulması, Kırgızistan tarihi açısından bir dönüm noktası olur.

14 Ekim 1924’te Kara Kırgız Otonom Bölgesi’nin kurulmasıyla Sovyet tipi Kırgız devletçiliğinin gelişimi başlar. Bu ise siyasi zorluklar yaşanmadan tam bağımsızlığın kazanılmasına zemin hazırlar.

Sosyalizm dönemi Kırgızistan’ı yeniden kurdu, sanayi ve tarım ülkesine dönüştürdü. Çeşitli sanayi, inşaat, ulaştırma, haberleşme, tarım, ticaret ve hizmet sektöründeki yatırımlar, ülkenin Sovyet ekonomik sisteminin organik bir parçası haline gelmesini sağladı. İstihdam sorunu başarıyla çözümlenerek, halkın yaşam şartları iyileşti, ekonomik durumu yükseldi. Özellikle yakıt-enerji tesisleri gelişir, 80’inci yıllarda, Orta Asya’daki kömür üretimindeki payı yüzde 40’a kadar ulaşır. Enerji tesisleri ve madencilik sektöründe başarılı bir gelişme yaşanır.  Madencilik sektöründe de ağırlık antimon, cıva, çelik ve diğer madenlerde olmuştur. Kadamcay tesislerinde üretilen antimon uluslar arası pazarda kalitenin örneği olmuş, Haydarkan tesislerinde üretilen cıva 40’tan fazla ülkeye gönderilmiş. Tarım sektöründe ise hayvancılık ön planda yer almış, koyunculuktan elde edilen ürünlerde, Rusya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ve Kazakistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nin ardından üçüncü sırada yer almıştır.

Kırgızistan bu dönemde, üretimden elde edilen milli gelirin artışı bakımından da Ukrayna, Kazakistan, Litvanya, Moldova, Türkmenistan ve Estonya gibi Sovyet cumhuriyetlerinin önünde yer almıştır. Şehirler ve diğer yerleşim yerleri kurulmuş, güzelleştirilmiştir, bilimsel-teknik devrim sadece endüstriyel gelişimin değil, böylece sosyal gelişimin de itici gücü olmuştur.

İkinci Dünya Savaşı’nda da Kırgızistan’ın önemli katkısı bulunduğunu da dile getirmek gerekir. Cepheye 360 bin Kırgız vatandaşı gönderilmiş, bunlardan 73’ü Sovyetler Birliği kahramanı nişanı almış, 21’i, 3. dereceli “Dank” (Şan) nişanı ile ödüllendirilmiştir. Kırgızistan, SSCB’nin tek askeri sanayi yapısının güvenilir tabyası konumuna gelmiş, boşaltılan tesisler yenilenmeden böylelikle kendi sanayi gücünü genişletmiştir.

Kültürel yapının ilk adımlarından biri cehaleti ortadan kaldırmak, yeni eğitim sistemini kurmak oldu. Nitelikli uzmanlar yetiştiren yüksek öğretim kurumları ve özel nitelikli orta öğretim kurumları başarılı çalışmalar gerçekleştirdi. Bilimin yerleşmesinde SSCB Bilimler Akademisi’nin Kırgız şubesi (1943) büyük rol oynadı. Bu şube, Aralık 1954’te Kırgız Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Bilimler Akademisi statüsünü aldı.

Milli edebiyat, Kırgız alfabesinin meydana gelmesiyle başlar. Milli ve milletlerarası edebiyatta özel bir yere sahip olan Cengiz Aytmatov’un eserleri 80’den fazla dile çevrilmiştir. Profesyonel Kırgız sanatı; tiyatro, müzik, resim ve sinema da başarılı bir gelişme gösterdi.

Hiç şüphesiz Sovyet dönemi, iyi yönlerinin yanı sıra totaliter rejimin birçok insanın kaderini trajediye çeviren olumsuz yanları ile de tarih sayfalarında yerini aldı. 

 

Bağımsız Kırgızistan

1991 yılından itibaren SSCB’nin dağılmasıyla Kırgızların yüzlerce yıllık tarihinde yeni bir sayfa açılır. 31 Ağustos’ta Kırgızistan egemenliğini ilan etti ve reform süreci başladı. Kırgızistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’ndeki totaliter-otoriter rejimin yerine otoriter-demokratik rejim getirildi. Demokratik yönetim prensipleri uygulanarak, devletçilikten liberal sisteme geçildi ve özel teşebbüs ile özel mülkiyetin yolu açıldı.  Planlı ekonominin yerine serbest piyasa ekonomine geçildi, geçmişin tek tip toplumu hızla farklılaştı. Komünist ideoloji, liberalizm ile yer değiştirdi, toplumsal bilinç, bireysel bilinç karşısında yenik düştü.

Ülke, toplumsal-siyasi açıdan devlet olmanın tüm niteliklerine kavuştu, dünya toplumunun eşit haklara sahip üyesi oldu. Ancak eski SSCB’nin endüstri bağlarının kopması, ülkenin toplusal-ekonomik durumunu olumsuz etkiledi. Hızlı enflasyon artışı nedeniyle 1993 yılında milli para (som) sisteme sokuldu. Böylece devlet, bağımsız para ve kredi politikası yürütme imkanına kavuştu. Aynı yıl bağımsız Kırgızistan’ın ilk anayasası kabul edildi.Ancak Pazar ekonomisine geçiş amacıyla yapılan reformlarda tecrübesizlik, bütçenin aşırı açık vermesine neden oldu ve Kırgızistan tarım ülkesine dönüştü, halkın yarısına yakını yoksullaştı.

Yolsuzluğun aşırı artışı, toplumun hızla değişmesi, suçların hızlı artışı, yönetimin otoriterleşmesi, Kırgızistan’da rejimi iki defa devirmeye (24 Mart 2005 ve 7 Nisan 2010) yol açtı. Geçici hükümetten sonra Kırgızistan’da parlamenter sisteme geçilip, Meclis’e geniş yetkiler verildi.

Kırgızistan, sıkıntılı toplumsal-ekonomik durum nedeniyle çok yönlü politika izlemek zorunda. Yatırım çekmek amacıyla gerekli ilişkileri kuruyor. Birleşmiş Milletler (BM), Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ), Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT), UNESCO, Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT), BDT Ortak Güvenlik Örgütü, Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ), İslam Konferansı Örgütü (İKÖ), Ekonomik İşbirliği Örgütü (ECO), Türk Devletleri İşbirliği Konseyi gibi birçok uluslar arası örgüte üye oldu. Gümrük Birliği’ne, Avrasya Ekonomik Birliği’ne uyum için adımlar atarken, sadece komşu ve yakın ülkeler ile değil, diğper ülkeler ile de ilişkileri geliştiriyor.

Kırgızistan’da demokratikleşme süreci ile birlikte kültürel yaşamında da önemli değişimler meydana geldi. Bu çerçevede eğitim alanında çeşitli yasalar çıkarılıyor. Ekonomik kriz eğitim kurumlarını da olumsuz etkiledi. Ancak, başta Bilimler Akademisi olmak üzere bu kurumlar da, sıkıntılı geçiş dönemini daha kolay atlatma ve eğitim alanında gelişmeleri ilerletme yönünde çabalarını esirgemiyorlar. Toplumun kültürel yeniden yaratılması için kültürel mirasa, diğer bir ifade ile sözlü edebiyatın şaheseri “Manas” destanına da özel yer ayırmak çok önemli.

 

(Bu sayfadaki bilgiler Cumhurbaşkanlığı internet sitesinden (www.president.kg) alınmıştır)

Bu haber 2844 defa okunmuştur.

Facebook  Twitter  Google  StubmleUpon 

Kırgızistan  KATEGORİSİNDEN HABERLER

Büyük Türkolog Hüseyin Karasayev (I)

Büyük Türkolog Hüseyin Karasayev (I) Hayatı boyunca sadece halkı için çalışan, Kırgız kültürü ve basınının, sözlükçülük ve edebiyatının, folklor ve eğit...

KIRGIZİSTAN'IN GÖZ KAMAŞTIRAN GÜZELLİKLERİ

KIRGIZİSTAN'IN GÖZ KAMAŞTIRAN GÜZELLİKLERİ Hayran kalınacak dağlık bir ülke olan Kırgızistan’da göz kamaştıran çok sayıda yer var. Başlangıçta bunlardan sadec...

MANAS DESTANI

MANAS DESTANI Dünyanın en uzun destanı özelliğini taşıyan ve dünya edebiyatının şaheserleri arasına giren Manas Destanı, Kırgız T...
Özer RAVANOĞLU Özer RAVANOĞLU
MANAS İLAHİYAT FAKÜLTESİ ve TATBİKAT CAMİİ
Nurettin AKSU Nurettin AKSU
Kırgız sanat dünyası acı bir yılı geride bıraktı

  •  
  •  
  •  

  • Bugün haber eklenmedi.

  • Son 7 gün haber eklenmedi.

  • Bu ay haber eklenmedi.

Tüm videolar

  Atambayev'den klip
 

Atambayev'den kl

İzlenme:964

   
  Bir Zamanlar Ankara'da
 

Bir Zamanlar Ankara&

İzlenme:1944

   
  Büyük Manasçı Sayakbay Karaliyev
 

Büyük Manasçı Sayakb

İzlenme:2090

   
  Yetenek Sizsiniz 2014 / Atai Omurzakov ve Tumar KR
 

Yetenek Sizsiniz 201

İzlenme:3308

   

Tüm fotoğraflar

  TALAS
 

TALAS

İzlenme:0

   
  BATKEN
 

BATKEN

İzlenme:0

   
  SON KÖL
 

SON KÖL

İzlenme:0

   
  KIRGIZİSTAN'DAN
 

KIRGIZİSTAN'DAN

İzlenme:0

   

ANKET

Örnek Anket?



Tüm Anketler

Döviz Kurları

HAVA DURUMU