GÜNCEL    EKONOMİ    EĞİTİM-KÜLTÜR-SANAT    YAŞAM - SAĞLIK    SPOR    ANALİZ    İHALELER
Foto Galeri Video Galeri Kırgızistan Kırgız Medyasından Künye

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (5)

Asya halklarından biri olan Kırgız toplumu arasında İslamiyet’in Sufizm yoluyla yayıldığı bilinmektedir. Kırgızlar arasında İslamiyet’in Sufizm yoluyla yayılmasında birçok tarikat yapılanmasının Nakşibendî, Suffi Allayar, Ahmedi, Bakırgan ve Kırk Çiltenler büyük rol oynadığı bir gerçektir. Bu tarikatların bazı özellikleri zamanla Kırgız kültürünün bir parçası haline gelmiştir. Bu bakımdan Kırgızlar arasında günümüze kadar gelen bazı örf‐âdetlerde tarikatların izlerine rastlanabilir. Ayrıca Sufizme ilişkin izlerle, başta Manas Destanı olmak üzere, Er Töştük gibi kimi destanlarda ve XIX. yüzyıla ait şiirlerde karşılaşmak mümkündür. Bu anlamda Sufizmle ilgili Kırgızca deyimler dahi bulunmaktadır. Bunların yanı sıra Sufizm, dolayısıyla sufi kelimesi ile ilgili olarak yer adlarına (Sopu‐Korgon, Sufi‐Bülend), insan adlarına ve mütevazı insan anlamını veren nitelemelere yer verildiği de anlaşılmaktadır.
Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (5)
05 Şubat 2016, 14:02
KONUK KALEMLER
0 Yorum
Bu haber 1358 defa okunmuştur.
Facebook  Twitter 

Sonuç itibariyle Sovyetler Birliği döneminin şairlerinde veya eserlerinde sufilerle ilgili bilgiler problemlidir. Bunu, Toktogul’un  şiir ve eserlerinde görmek mümkündür. Bu dönemde, dinle ilgili, sufilikle ilgili kimselerin Sovyetler Birliği döneminde bilinçli olarak mı olumsuz nitelendirildiği, yoksa gerçekten böyle mi düşünüldüğü, çok iyi bilinmemektedir. Aksi düşüncelere sahip olan, belki de çok sayıda insan, Sovyet sistemine ters düşmemek için yazmamış veya yazılanların yayınlanmamış olma ihtimali bulunmaktadır. Bu hususlar net değildir; bu yönde soru işaretleri hâlâ aydınlatılmayı beklemektedir.  

Diğer bir Kırgız  şairi olan, Kırgızistan’ın Âşık Veysel’i olarak ifade edebileceğimiz, büyük üstad Barpı (Barpı Alıkul oğlu) da eserlerinde eşen ve sufilere ilişkin düşüncelerini dile getirmektedir. Söz konusu  şair, Kırgız edebiyatında mevcut olan “zamancılar” akımına mensuptur.  Şairimiz, Çarlık Rusya’sının işgali döneminde hayat sürmüş, yaşadığı dönemin ağır  şartlarını  şiirlerine de yansıtmıştır. Bu bağlamda Barpı, Sopu (Sufi) adlı  şiirinde “Azançı sopu atalıp, Alla’nın sözün cat alıp, cürögündü ırdasam, sözümdö bolbos katalık”. (Müezzin sufi olarak adlandırılır, Allah’ın kelamını ezbere bilir. Kalbine dair name dizsem, sözümde olmaz bir hata) (Tandalmalar 1984:140)  şeklinde, Sovyerler Birliği’nden çok farklı bir şekilde düşüncelerini dile getirmektedir.

Sufiler sadece  İslamiyet’in yayılmasında değil aynı zamanda hastaların tedavi edilmesinde de büyük rol oynamışlardır. Bu konuya ilişkin Kırgız  şairi Barpı’nın (Tandalmalar 1984: 142) “Bakşıga barsan bap deyt, Kalpaga barsan ak deyt. Moldogo barsan mostoyup, Bererindi tap deyt. Bübügö barsan büp deyt, Eşenge barsan süf deyt. Süf değeni bütpöstön, Alakanın tikteyt. Sopuga barsan kel deyt, Bererindi ber deyt. (Bakşı’ya gidersen git der, kalfaya gidersen ak der. Mollaya gidersen göz diker, vereceğini bul der. Bübü’ye gidersen büp der, Eşene gidersen üff  der, üff dediği bitmeden avucuna bakar, Sufiye gitsen gel der, vereceğini bul der) şeklindeki ifadeleri dikkati çeker.

İslamiyet’i yayma düşüncesinde olan, sufizmi de bir vasıta olarak gören sufi, eşen, halife, duvana, kalender ve derviş gibi kimselerle ilgili olarak Manas Destanı’nda daha birçok bilgiler bulunmaktadır. Burada, bunların temel amacının, göçebe halklar arasında  İslamiyet’i yaymak olduğu açıkça anlaşılmaktadır. Bu bağlamda, Manas Destanı’nın dışında bazı kimselerin gazelleri (kazaldarı) dahi mektep‐medreselerde (Hokand Hanlığı dönemi) okutulmuştur. Öyle ki Baabedin, Manas Destanı’nda bir insan olarak tasvir edilmektedir. Burada Baabedin, Bayçoro’nun babasının adıdır; destanda, Manas’ın sefere çıkacağı zaman, manevî yardımda bulunması için kendisine başvurulan bir kimsedir. Manas Destanı’nda Manas’ın çorolarıyla Salbırın’a ulaşması başlıklı kısmının 10.303. satırında “Baabedin dep bakırıp, Celektüü nayza capırıp” (Baabedin diye nara atarak, bayraklı mızrak alarak)  şeklinde durumunun tasvir edildiği anlaşılmaktadır (Manas 1995: 383).  

Sonuç

Kırgız halkının örf‐âdet, gelenek ve sözlü edebiyatında Sufizmi sembolize eden pek çok tasvire ve motife rastlamak mümkündür. Bununla beraber Sufizmin, özellikle Anadolu’da veya Orta Asya’da yaşayan Türk topluluklarının hayattarzı, tarihi, sosyal ve kültürel şartları ile orantılı seyir izlediği dikkati çekmektedir. İslamiyet’in yayılması, anlatılması ve geniş kitlelere ulaştırılması amacıyla ortaya çıkan Sufizm inancının zamanla Kırgız halkının da günlük hayat tarzı başta olmak üzere kültürel değerlerin büyük bir parçası haline geldiği gözlemlenir.  İslamiyet şuurunun yerleşmesi odaklı, bu yönde meydana çıkan yapı ve tarikatların zaman içinde halkların hayat tarzları yanında edebiyatlarını da etkisi altına aldığı söylenebilir. Öyle ki, bu süreç, halkın dil, atasözü, deyim ve deyişlerine de etki ettiği anlaşılmaktadır. Özellikle XIX. yüzyılda, edebiyat alanında ortaya çıkan şiir ve nesirlerde, bunları kaleme alan şairlerin ve yazarların Arap alfabesini kullandıkları ve bildikleri aşikârdır. Kısacası, Sufizm, Kırgız kültürünün bir parçası olarak halkın örf‐âdetleri ile yoğrularak gelenekselleşmiştir. Sovyetler Birliği döneminde, her ne kadar ateizme ağırlık verilmiş, söz konusu manevî değerler sindirilmeye, bastırılmaya çalışılmışsa da halkın kültürel ve geleneksel hayatının bir parçası olarak süregelmiştir.

(Bitti)

Dr.Roza ABDIKULOVA

Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi Edebiyat Fakültesi

KAYNAKLAR

ABRAMZON, S. M. (1999). Kırgız cana Kırgızstan Tarıhı Boyunca Tandalma Emgekter, Bişkek: Kırgızstan Yay

BARTOLD, V. V.  (1965). Fergana.  Soçineniya, III. Tom.  Moskva: Nauka Yay.        

BAYALİYEVA, T. (1981).  Religioznıye Perejitki u Kirgizov i ih Preodoleniye, Frunze: İlim Yay.  

BERNŞTAM, A. N. (1997). İzbrannıye Trudı po Arheologii i İstorii Kırgızov i Kırgızstana, Bişkek: Aybek Yay.   

Calal‐Abaddağı Iyık Cerler cana El Daanışmandığı (2010). “Aygine Madaniy‐İzildöö Borboru”, Bişkek: Maxprint Yay.  

KARASAEV, H. (1996). Kamus Naama. Karasay Sözdük, Bişkek: Şam Yay.   

YUDAHİN, K. K. (1985). Kirgizsko‐Russkiy Slovar, Moskva: Sovetskaya Ensiklopediya Yay.  

MALTABAROV, B. (2002). Religiya i Sosiyalno‐Politiçeskiye Prosessı v Kırgızstane.  

MAMBETALİEV, S. (1966). Kırgızstandagı Musulman Sektaları, Frunze: Kırgızstan Yay

MAMBETALİEV, S. (1974). İslamdın Canı Şartka Caraşa Kubuluşu, Frunze: Kırgızstan Yay.   

Manas.    Baatırdık Epos (2010). “Sayakbay Karalaev Varyantına Göre”, Bişkek: Turar Yay. Manas. Ensiklopediya (1995).  I. Tom. Bişkek: Muras Yay

Manas. Kırgız Elinin Baatırdık Eposu (1995). “Sagımbay Orozbakov varyantı”, I, Kitep. Bişkek: Kırgızstan Yay

Manas. Kırgız Elinin Baatırdık Eposu (1995). “Sagımbay Orozbakov varyantı, II, Kitep. Bişkek: Kırgızstan Yay

Manas. Kırgız Elinin Baatırdık Eposu (1995). “Sagımbay Orozbakov varyantı”, III, Ki‐ tep. Bişkek: Kırgızstan Yay.   

Manas. Kırgız Elinin Baatırdık Eposu (1997). “Sagımbay Orozbakov varyantı”, IV. Ki‐ tep. Bişkek: Şam Yay.    

Manas. Kırgız Elinini Baatırdık Eposu (1998). “Sayakbay Karalaev varyantı”, III. Kitep. Bişkek: Şam Yay.   

MELİBOEV, A. (2009). Safed Bulon Hikoyalari Yohud Siz Bilmagan Otuz  İhtiro. Toşkent: Tafakkur Yay.

MOÇOEV, Dc. (1998). Arabizmı v Kırgızskom Yazıke. Bişkek: Aybek Yay.  

NASTİÇ, V. N. (1989). “Şah‐Fazil: Mavzoley ili Sufiyskaya Hanaka, (O Dostovernosti Tipolo‐ giçeskoy Atribusii Arhitektrunıh Soorujeniy po Dannım Epigrafiki)” Sufizm v Kopntekste Musulmanskoy Kulturı, Moskva: 280‐288.  

OCAK, A. Y. (1992). Kültür Tarihi Kaynağı Olarak Menakıbnameler (Metodolojik Bir Yaklaşım), Ankara: Türk Tarih Kurumu Yay.  

PETRAŞ Yu. G. (1961). Svyatıye Mesta Obmana. Frunze: Kirgizskoye Gosudarstvennoye İzdatelstvo.  

TABIŞALİEVA, A. (1993). Vera v Turkestane, Bişkek: Az‐Mak Yay. Tandalmalar. (1984). Frunze: Kırgızstan yayını.

TOKTOGUL (1968). Çıgarmalarının Eki Tomduk Cıynağı, II, Tom. Frunze: Kırgızstan Yay.

YAMAN, A. (2006). Allahçılar Orta Asya’da Yesevîlik Kızılbaş Türkler Laçiler İstanbul: Nokta Kitap Yay

Bu haber 1358 defa okunmuştur.

Facebook  Twitter  Google  StubmleUpon 

KONUK KALEMLER  KATEGORİSİNDEN HABERLER

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (4)

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (4) Asya halklarından biri olan Kırgız toplumu arasında İslamiyet’in Sufizm yoluyla yayıldığı bilinmektedir. Kırgızlar ...

EVRAZES’e giriş kemer sıkmaya götürdü

EVRAZES’e giriş kemer sıkmaya götürdü Rusya’nın ekonomik problemleri, EVRAZES’ten büyük ekonomik beklentileri olan Kırgızistanlıların bu beklentilerini b...

Gümrük Birliği’ndeki Kırgız işgücü

Gümrük Birliği’ndeki Kırgız işgücü Tahminlere göre her on Kırgızistan vatandaşından birisi Rusya’da ekmek peşinde koşuyor. 6 milyon nüfusun 550 bini R...

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (3)

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (3) Asya halklarından biri olan Kırgız toplumu arasında İslamiyet’in Sufizm yoluyla yayıldığı bilinmektedir. Kırgızlar ...

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (2)

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (2) Asya halklarından biri olan Kırgız toplumu arasında İslamiyet’in Sufizm yoluyla yayıldığı bilinmektedir. Kırgızlar ...

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (1)

Kırgız Toplumunda Sufizm Geleneği (1) Asya halklarından biri olan Kırgız toplumu arasında İslamiyet’in Sufizm yoluyla yayıldığı bilinmektedir. Kırgızlar ...

Kardeşin, kardeşe çelme takması kardeşi üzer

Kardeşin, kardeşe çelme takması kardeşi üzer Şu husus bilinmelidir ki Türk(iye) kamuoyu; Eski Sovyetler Birliği üyesi Türk Devlet ve Topluluklarından bu olay so...

Türkiye-Rusya krizinde Kırgızistan nerede olmalı?

Türkiye-Rusya krizinde Kırgızistan nerede olmalı? Bizim için iki dost ülkenin, birbirinin saçlarına yapışmış iki insan gibi bir halde iken, Cumhurbaşkanımızın bir ta...

Kırgızistan Cumhuriyeti bağımsızlığını satacak mı?

Kırgızistan Cumhuriyeti bağımsızlığını satacak mı? Kırgızistan illa ki bir “abi” bulmak zorunda ise “Tayyib Abi”, “Putin Abi”’den Kırgız halkı için çok daha hayırlıdı...
Özer RAVANOĞLU Özer RAVANOĞLU
MANAS İLAHİYAT FAKÜLTESİ ve TATBİKAT CAMİİ
Nurettin AKSU Nurettin AKSU
Kırgız sanat dünyası acı bir yılı geride bıraktı

  •  
  •  
  •  

  • Bugün haber eklenmedi.

  • Son 7 gün haber eklenmedi.

  • Bu ay haber eklenmedi.

Tüm videolar

  Atambayev'den klip
 

Atambayev'den kl

İzlenme:964

   
  Bir Zamanlar Ankara'da
 

Bir Zamanlar Ankara&

İzlenme:1944

   
  Büyük Manasçı Sayakbay Karaliyev
 

Büyük Manasçı Sayakb

İzlenme:2090

   
  Yetenek Sizsiniz 2014 / Atai Omurzakov ve Tumar KR
 

Yetenek Sizsiniz 201

İzlenme:3308

   

Tüm fotoğraflar

  TALAS
 

TALAS

İzlenme:0

   
  BATKEN
 

BATKEN

İzlenme:0

   
  SON KÖL
 

SON KÖL

İzlenme:0

   
  KIRGIZİSTAN'DAN
 

KIRGIZİSTAN'DAN

İzlenme:0

   

ANKET

Örnek Anket?



Tüm Anketler

Döviz Kurları

HAVA DURUMU