GÜNCEL    EKONOMİ    EĞİTİM-KÜLTÜR-SANAT    YAŞAM - SAĞLIK    SPOR    ANALİZ    İHALELER
Foto Galeri Video Galeri Kırgızistan Kırgız Medyasından Künye

Kırgız ekonomik mucizesi beklentisiyle geçen 23 yıl

Kırgız ekonomik mucizesi beklentisiyle geçen 23 yıl
07 Eylül 2014, 12:39
Kırgız Medyasından
0 Yorum
Bu haber 1350 defa okunmuştur.
Facebook  Twitter 

 

Kırgızistan’ın bağımsızlığını kazanmasının üzerinden 23 yıl geçti. Dünya tarihi açısından baktığımızda bu, çok bir süre değil. Ancak iki devrim, sayısız miting ve gösteri, etnik çatışmalar yaşayan Kırgız halkı için bu süre içinde hayal ederek beklediği “Kırgız ekonomik mucizesi” neden gerçekleşmedi?

Bağımsızlık sonrasında geçmişteki Sovyetler Birliğinin tüm ülkeleri aynı kaderi paylaştı. Fakat bunların bazıları, mesela “Baltık ülkeleri, komşumuz Kazakistan, Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) bünyesindeki bazı ülkeler ekonomik yönden kalkınırken, Kırgızistan niçin düzelmiyor” sorusu kafamızda yer ediyor. Geriye dönüp baktığımızda şimdiye kadar ülkenin başından geçirdiği ekonomik yol konusunda analiz yaptığımızda, doğru uygulanmayan reformlar, işini bilmeyen kadrolar ile iktidarda yer alan yiyicilerin sebep olduğunu görebiliriz.

Yarını bilinmeyen 90’ıncı yıllar

Beklenmedik anda gelen özgürlük, rafları boş kalan mağazalar ile enflasyonun bulutlara çıkması, 90’lı yıllarda karşımıza çıktı. Sovyetler Birliğinin dağıldığı dönemde Kırgızistan 14 milyar dolar üretim gerçekleştiren bir düzeydeydi. Üretimdeki payın yüzde 38’i tarım, yüzde 51’i sanayi ve yüzde 11’i de hizmet sektörüne aitti. O dönemde sanayide elektrik enerjisi, temel tüketim maddeleri, hafif sanayi ve gıda sektöründe düzenli bir üretim söz konusuydu. Yerli sanayi, elektronik, inşaat malzemeleri üretimi, otomobil yapımı ve montajı gelişmişti.

Ancak 1990’lı yıllarda Askar Akayev iktidarının tüm bu imkanları serbest piyasa ekonomisinin rayına oturtamadığını 23 yıllık bağımsız Kırgızistan tarihi şahitlik ediyor. 1990’lı yıllarda ülkenin planlı ekonomiden serbest piyasa ekonomisine geçiş programı hazırlanmış ve parlamento da bu programı onaylamıştı. Fakat programda yer alan tüm ekonomik yeniden yapılanmalara onay verilmesine rağmen bilim adamı Akayev, Sovyetlerden kalan işletmlerin devletleştirilmesi ve Kırgız hukuk sistemine geçirilmesine ilişkin karar çıkardı. Bunun ciddi bir hata olduğunu ekonomistler, analitikler ve araştırmacılar dile getiriyor. Bu sebeple çalışmakta olan fabrikalar, işletmeler kapandı, halk işsiz kaldı. 1993-1996 yıllarında IMF’nin sanayinin yeniden düzenlenmesine yönelik PESAC-2 programı sanayiyi tamamen darmadağın etmiş.

Tarım sektörünü de aynı akıbet beklemiş, 1991-1993 yıllarından kolhoz-sovhozların yerine çiftlikler kurulması kararı çıkmış. Doğru yürütülmeyen tarım reformunun tesiriyle iki yıl içinde, o dönemde ülkedeki koyun sayısının 1.8 milyondan 6 bine, kanatlı hayvan sayısının 18.5 milyondan 1.5 milyona indiğini istatistikler gösteriyor. Tarım makinelerinin yüzde 70’i kullanılamaz hale gelmiş, kalanı da dışarıya satılmış.

Borç batağındaki 2000’li yıllar

İktidardakiler, 2000’li yıllarda ekonomiyi ayağa kaldırma yerine, uluslararasıfinans kuruluşlarından borç üstüne borç alma yolunu tercih etti. 2010 yılında dış borç 2.6 milyar dolara ulaştı. IMF’nin dünyanın en yoksul ülkelerini kapsayan HIPC-1 programına kabul edilmemizi dahi istediler. Halkın yarıdan fazlası yoksulluk sınırında yaşamasına rağmen, serbest piyasa ekonomisi şartlarına razı olarak, Çin’den taşınan malları satmaya yöneldi. Ekonomideki reeksportun çiçek açtığı dönem işte bu 2000-2010 yılları arası. Yüksek işsizlik seviyesi halkın yüzde 25’i çalışmak için yabancı ülkelere gitmek zorunda kaldı. Devlet bütçesi her yıl yüksek açıklarla kabul edildi. Bütçe açığı 2010 yılında en tehlikeli noktaya ulaştı. O yıldaki bütçe açığı iç üretimin yüzde 40’ı seviyesine geldi.

2010-2014: Gümrük Birliği ne giriş öncesi ekonomik göstergeler

Şimdi Gümrük Birliğine (GB) girme hazırlığındayız. Milli İstatistik Komitesi verilerine göre 2013 yılında iç üretimin nominal hacmi 7.2 milyar dolara ulaştı (Sovyetler Birliğinin dağıldığı sırada 14 milyar dolardı). Karşılaştırma için 2015 yılında GB’ye gireceğiz dediğimiz ülkelerdeki rakamlara bakalım. Aynı yıl bu rakam Kazakistan’da 224.9 milyar dolar, Belarus’ta 692 milyar dolar, Rusya’da ise 2.1 trilyon dolar olarak gerçekleşmiş. Diğer bir ifadeyle Kazakistan ekonomisi Kırgız ekonomisinden 32 kat, Rus ekonomisi ise 300 kat yukarıda.

Ülke ekonomisinin ana payını veya diğer bir deyişle iç üretimin yüzde 30’unu tarım, yüzde 19’unu ticaret, yüzde 11’ini sanayi alıyor. Aslında son yıllarda Kırgızistan’da ekonomik büyüme yüzde 0’dan yüzde 7’ye doğru yükseliyor. İç üretimin yüzde 16.5’ini Kumtor karşılıyor. 2014’ün ilk beş ayında Kırgızistan’da toplam 54 milyar 523 milyon somluk sanayi üretimi gerçekleşti. Söz konusu dönemde Kumtor’u dahil etmediğimizde 33 milyar 968 milyon somluk sanayi üretimi gerçekleşmiş.

Bu yılın ilk beş ayında ortalama maaş 11 bin 535 som (yaklaşık 220 dolar), geçen yıla yüzde 7.6’lık bir artış söz konusu. Yılın ilk çeyreğinde ihracat hacmi 468 milyon dolar olarak gerçekleşti, bu da geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 13.8’lik bir artışı gösteriyor. İthalat hacmi geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 2.2’lik bir gerileme yaşanarak 1 milyar 672 milyon dolar oldu. Yılın ilk beş ayında fiyat artışları ise yüzde 5.4 oldu. Gıda ve içecek fiyatlarında yüzde 8.7, alkollü içecekler ve tütün fiyatları yüzde 5.6, giyecek fiyatları yüzde 2.1 artarken, hizmet sektöründeki fiyat artışları da yüzde 1.6 oldu. Ancak ithalat hacmi yılın ilk beş ayında bir hayli düştü. Bunun sebebi ise tekstil ürünlerinin ihracatında yaşanan gerileme. Mesela tekstil ürünlerinin ithalatı yüzde 12, motorlu araç ithalatı yüzde 10.3, gıda maddeleri ithalatı yüzde 6.4 azaldı.

Elbette GB’nin Kırgızi ekonomisini nasıl etkileyeceğini zaman gösterecek. Son yıllardaki göstergelere bakarak ekenomideki büyümenin çok düşük olduğu sonucuna ulaşmak zor değil.

Ekonomistlerin Kırgız ekonomisine bakışı

“Bağımsızlığın 23’üncü yılında ve günümüzdeki Kırgızistan ekonomisini nasıl değerlendiriyorsuz?” sorusuna ekonomist Bektaş Kılıçbekov,  “daha önce kapitalizmi yaşamadığımız için şaşkınlık içinde kalmışız” derken, öncelikle 1917 ihtilalinden sonra Kırgız halkının göçebelikten sosyalizme geçerken, arada kapitalizm tecrübesi yaşamadığını hatırlatıyor. 70 yıl süreyle planlı ekonomi ile yönetilen Kırgız halkının, özel sektör prensipleri ile kurulan kapitalizmi bilmediğini, bu yüzden de bağımsızlığın kazanıldığı 90’lı yıllarda ne yapacağını bilemez haldeki yöneticilerin yanlış reformlar yaptığını dile getiriyor.

“Zenginliğin gökten yağacağını düşünen, o dönemin reformcuları, ülke ekonomisini darmadağın ederek, düzeltilemeyecek darbe vurdular” diyen Kılıçbekov, örnek olarak da bağımsızlık sonrasında ülkedeki sovhoz-kolhozların dağıtılarak yerlerine 350 bine yakın küçük çiftçi oluşturulmasını gösteriyor. Kılıçbekov, ülkedeki hayvancılık ve tarımın gerilemesinin sebebini bu yapılanmada görüyor.

Bektaş Kılıçbekov, günümüzde Kırgız ekonomisinin çok yavaş ama istikrarlı geliştiği görüşünü taşıyor. 2015-2017 kalkınma stratejisinde yer alan programların gerçekleştirilmesi halinde Kırgızistan’ın gelişeceğini belirten Kılıçbekov, enerji sektöründeki bazı büyük projelerin hayata geçirilmesinin şart olduğunu vurguluyor.

Ekonomist ve madencilik uzmanı Maksat Ceenaliyev ise Kılıçbekov’un aksine ekonomide gelişme olmadığını yerinde saydığını söylüyor.

Ülke ekonomisindeki gelişme trendinin çok kötü olduğunu belirten Ceenaliyev, gelişme karşıtı çabaların bulunmasının yanı sıra yolsuzluk ve yasaların tam uygulanmamasının kalkınmaya engel teşkil ettiğini hatırlatıyor. Kırgızistan’da her alanda kalkınma hamlesinin şart olduğunu dile getiren Maksat Ceenaliyev, bunun için de öncelikle yolsuzlukla mücadeleye vurgu yapıyor.

Gülnur Kanatbekova

(www.kyrgyz.vb.kg)

Bu haber 1350 defa okunmuştur.

Facebook  Twitter  Google  StubmleUpon 

Kırgız Medyasından  KATEGORİSİNDEN HABERLER

Küresel kriz Kırgız ekonomisini nasıl etkiliyor?

Küresel kriz Kırgız ekonomisini nasıl etkiliyor? Ekonomik devler olarak adlandırılan ülkelerdeki kriz, bilhassa petrol fiyatlarındaki aşırı düşüş, enerji kaynakları...

“Türkiye-Rusya krizinde tedbirli olmalıyız”

“Türkiye-Rusya krizinde tedbirli olmalıyız” Canı Agım gazetesinin 4 Aralık tarihli sayısında, Suriye'de hava operasyonlarına katılan ve Türkiye'nin hav...

Türkiye ile Rusya arasında kalan Kırgızistan

Türkiye ile Rusya arasında kalan Kırgızistan Türk Hava Kuvvetlerinin 24 Kasımda Rusya'ya ait SU-24 savaş uçağını düşürmesinin ardından Kırgızistan, tek tara...

Hanefi mezhebinin Kırgızların hayatındaki yeri

Hanefi mezhebinin Kırgızların hayatındaki yeri 712-714 yılları arasında Kırgızistan'ın güneyinden Kateybe İbn-i Müslim liderliğinde İslam dini topraklarımızda...

Atambayev üç yılda ne yaptı?

Atambayev  üç yılda ne yaptı? İktidardakilerin yaptıklarını her zaman tarih değerlendirir. Atamabayev’in üç yılında üç önemli iş yaptığını görebi...

Orta Asya’daki buzulların zamansız erimesi ne anlama geliyor?

Orta Asya’daki buzulların zamansız erimesi ne anlama geliyor? Dünya genelinde yaşanan iklim değişiklilikleri Orta Asya’nın su havzalarının temelini oluşturan, daha açık bir ifad...

Askeri üs sonrası Bişkek-Washington ilişkileri

Askeri üs sonrası Bişkek-Washington ilişkileri Farklı uzmanlı Manas Havaalanındaki Gansi Hava Üssünden çıkarılmasının ABD ile Kırgızistan arasındaki ilişkilerin b...

Gümrük Birliği, eski Sovyetler değil

Gümrük Birliği, eski Sovyetler değil Kırgızistan’ın Gümrük Birliğine (GB) giriş kararı geçtiğimiz Mayıs ayında Astana’da kabul edildi. GB’nin temeli Rus...

“Gümrük Brliği için acele etmemeliyiz”

“Gümrük Brliği için acele etmemeliyiz” Uzun vadeli baktığımızda Gümrük Birliği 20 yıl sonra ortadan kalkacak. Herkes Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) ile eşit v...
Özer RAVANOĞLU Özer RAVANOĞLU
MANAS İLAHİYAT FAKÜLTESİ ve TATBİKAT CAMİİ
Nurettin AKSU Nurettin AKSU
Kırgız sanat dünyası acı bir yılı geride bıraktı

  •  
  •  
  •  

  • Bugün haber eklenmedi.

  • Son 7 gün haber eklenmedi.

  • Bu ay haber eklenmedi.

Tüm videolar

  Atambayev'den klip
 

Atambayev'den kl

İzlenme:968

   
  Bir Zamanlar Ankara'da
 

Bir Zamanlar Ankara&

İzlenme:1946

   
  Büyük Manasçı Sayakbay Karaliyev
 

Büyük Manasçı Sayakb

İzlenme:2092

   
  Yetenek Sizsiniz 2014 / Atai Omurzakov ve Tumar KR
 

Yetenek Sizsiniz 201

İzlenme:3310

   

Tüm fotoğraflar

  TALAS
 

TALAS

İzlenme:0

   
  BATKEN
 

BATKEN

İzlenme:0

   
  SON KÖL
 

SON KÖL

İzlenme:0

   
  KIRGIZİSTAN'DAN
 

KIRGIZİSTAN'DAN

İzlenme:0

   

ANKET

Örnek Anket?



Tüm Anketler

Döviz Kurları

HAVA DURUMU